Postęp w sporcie jest w coraz większym stopniu związany z wykorzystaniem nowych osiągnięć techniki, zwiększających możliwości skutecznego, wszechstronnego wspierania sportowca. Obecnie zakres posiadanej wiedzy na temat diagnozowania efektów treningu jest na tyle szeroki, że posiadamy wiele szczegółowych narzędzi pozwalających na monitoring treningu zarówno w warunkach laboratoryjnych, jak i terenowych. Są to jednakże rozwiązania bardzo szczegółowe, obrazujące zazwyczaj niewielki obszar oceny efektów treningu. Szczególnego znaczenia nabieraj zatem rozwiązania kompleksowe – pozwalające na szybkie i skuteczne gromadzenie informacji. W aspekcie poznawczym jako ogólny cel pracy postawiono próbę określenia możliwości zastosowania termografii do oceny gotowości wysiłkowej sportowców oraz osób nietrenujących. W aspekcie aplikacyjnym, celem badań było stworzenie metodycznych podstaw badań z wykorzystaniem termografii, dla oceny gotowości wysiłkowej. Cele szczegółowe dotyczyły czterech zagadnień: 1. Oceny wpływu różnych form rozgrzewki na zdolność wysiłkową; 2. Określenia typowych reakcji termalnych organizmu poddanego wysiłkowi fizycznemu o różnej objętości, intensywności i charakterze pracy; 3. Możliwości zastosowania termografii jako nieinwazyjnej metody oceny szybkości i skuteczności regeneracji po wysiłku o intensywności maksymalnej; 4. Poszukiwania relacji pomiędzy portretem termalnym sportowca a poziomem jego wydolności tlenowej oraz oceny skuteczności mechanizmów termoregulacji za pomocą termowizji. W realizacji badań oparto się na podstawowych założeniach wyjściowych, że reakcja termiczna organizmu na podjęty wysiłek fizyczny jest zależna od treści ćwiczeń, charakteru i intensywności pracy oraz pozwala na weryfikację gotowości wysiłkowej. Jak również, że jest ona związana z wydolnością oraz sprawnością mechanizmów termoregulacji. W toku badań oceniających możliwości monitorowania treningu przy pomocy obrazowania termograficznego wzięło udział 109 osób, wśród których znalazły się grupy nietrenujących mężczyzn i kobiet, a także sportowcy: wioślarze, zawodniczki piłki ręcznej i piłki siatkowej. W badaniach dla oceny reakcji termicznych organizmu wykorzystano metodę obrazowania termograficznego. Uzyskane wyniki wykazały, że zależność pomiędzy

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu choroby uznawane obecnie za schorzenia cywilizacyjne nie występowały tak często jak obecnie. Współcześnie zachorowania na cukrzycę, nowotwory, de-presję czy problem otyłości i narkomanii stały się tak powszechne, że poza nowoczesnymi i skutecznymi terapiami, sposobem na zahamowanie tego trendu wydaje się być przede wszystkim stosowana profilaktyka oraz edukacja zdrowotna. Różnorodne sposoby leczenia oraz pojawiające się społeczne mody dotyczące stylu życia sprawiają, że człowiek staje się zagubiony w wielości różnorakich, często sprzecznych ze sobą informacji. Powszechnie dostępne fakty na temat leczenia i diagnostyki, które mogą być pozyskiwane z niesprawdzonych źródeł, wyrządza-ją czasem zainteresowanym więcej szkody niż pożytku. Przedstawiciele środowiska medycznego nierzadko muszą walczyć nie tylko z brakiem wiedzy swoich pacjentów, ale także z wiedzą zdobytą w sposób nieprofesjonalny, która fałszywie przedstawia fakty i w konsekwencji staje się groźnym narzędziem. W takiej sytuacji tylko sprawdzona wiedza, poparta badaniami i oparta na dowodach naukowych, może być dla medyków różnych specjalności wskazówką do profesjonalnego postępowania ze swoimi podopiecznymi Opracowanie zostało przygotowane przez autorów, profesjonalistów i praktyków z różnych ośrodków naukowych, którzy analizując problematykę zdrowia i choroby przedstawiają najważniejsze zagadnienia przez pryzmat profilaktyki i edukacji zdrowotnej. Monografia została podzielona na dwie części. W pierwszej, dotyczącej zagadnień związanych z profilaktyką i edukacją zdrowotną dzieci i młodzieży, zostały zaprezentowane ważne aspekty opieki nad dzieckiem od momentu narodzenia, oraz omówiono udział pielęgniarki w propagowaniu kar-mienia naturalnego oraz funkcji edukacyjnej w zakresie szczepień ochronnych. Przedstawiono także aktualne problemy zdrowotne dzieci i młodzież w środowisku nauczania i wychowania, jakimi są alergie, otyłość oraz szerzący się problem społeczny narkomanii. Część druga monografii porusza aktualne zagadnienia profilaktyki i edukacji zdrowotnej osób dorosłych. Przybliżone zostały tutaj zagadnienia związane z pielęgniarstwem transplantacyjnym w zakresie pielęgniarskiej opieki okołotransplantacyjnej oraz przedstawiono główne założenia edukacji związanej z higieną stomatologiczną osób przygotowujących się do prze-szczepu narządowego i po zabiegu. Przeanalizowano wiedzę pacjentów po operacjach torakochiurgicznych na temat czynników ryzyka onkologicznych schorzeń płuc. Zwrócono uwagę na niezwykle ważny problem współczesnej medycyny, jakim jest prawo każdego człowieka do samodecydowania w zetknięciu z obowiązkiem ratowania życia pacjenta przez personel medyczny. Omówiono także procesy jakie zachodzą w rodzinie na skutek wystąpienia u jednego z jej członków nieuleczalnej choroby oraz wyzwania jakie stoją przed rodziną od momentu wy-krycia choroby, diagnostyki, procesu leczenia aż do śmierci pacjenta. Opisano istotność procesu edukacji zdrowotnej prowadzonej przez pielęgniarki na oddziałach zabiegowych. Omówiono i scharakteryzowano postawy społeczne wobec osób cierpiących na jedną z chorób cywilizacyjnych - depresję oraz poruszono tematykę stygmatyzacji i konieczności wsparcia oraz terapii osób, których krąg powiększa się z roku na rok. Opisano problem mobbingu w środowisku pracy oraz jego destrukcyjny wpływ na polskie pielęgniarstwo. Poruszono także zagadnienia związane z leczeniem i rehabilitacją osób trenujących siatkówkę, które doznały urazu stawy skokowego.

Spis treści Wstęp 6 CZĘŚĆ I. SAMODZIELNOŚĆ ZAWODOWA ZESPOŁÓW INTERDYSCYPLINARNYCH W KONTEKŚCIE WYZWAŃ DEMOGRAFICZNO-SPOŁECZNYCH ............ 8 Andrzej Gryglewicz Wybrane metody i interwencje psychologiczne w pielęgniarstwie / Selected psychological methods and interventions in nursin 8 Dorota Bylina Gotowość pielęgniarek do poszerzania kompetencji zawodowych w kontekście nowych wyzwań demograficznych – badanie postaw i motywacji / Nurses’ readiness to expand their professional competencies in the context of new demographic challenges – a survey of attitudes and motivations 19 Daria Jucha, Ewelina Kolarczyk, Joanna Żółtańska, Elżbieta Antos Satysfakcja z życia wśród pacjentów z boreliozą – czy może mieć znaczenie w opiece pielęgniarskiej? / Life satisfaction among patients with Lyme disease – can be important in nursing care? 34 Ksawery Aleksander Michalak Toksydromy w praktyce zespołu pielęgniarskiego / Toxidromes in the practice of the nursing team 43 Rena Wójcik, Anna Adam, Anna Cis, Marzena Chęć Wpływ zespołu stopy cukrzycowej na funkcjonowanie psychospołeczne pacjentów / Impact of diabetic foot syndrome on patients’ psychosocial functioning 53 Katarzyna Laprus Badania postaw i dystansu społecznego u studentów pielęgniarstwa Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie / Research on attitudes and social distance of nursing students at the University of Physical Education in Warsaw 66 Martyna Kopiec-Ostrowska Pielęgniarstwo w dobie globalnych kryzysów zdrowotnych – rola samodzielności zawodowej w zespołach interdyscyplinarnych / Nursing in times of global helth crisis – the role of professional independence in interdiscyplinary teams 76 Izabela Winnicka Wrodzony obrzęk naczynioruchowy – co każdy członek medycznego zespołu interdyscyplinarnego powinien wiedzieć? / Congenital angioedema – what should every member of the multidisciplinary medical team know? 87 Ewa Kądalska, Edyta Smolis-Bąk, Teresa Sadura-Sieklucka Zespół kruchości/słabości wyzwaniem w opiece pielęgniarskiej / Frailty syndrome – a challenge in nursing care 95 Izabela Winnicka Astma – leczenie i edukacja chorych / Asthma – treatment and patient education 105 CZĘŚĆ II NOWOCZESNE PIELĘGNIARSTWO W NAUCE I PRAKTYCE 114 Małgorzata Wojciechowska, Agata Boboli-Jaworska, Joanna Soin Występowanie wypalenia zawodowego wśród pielęgniarek pracujących na oddziałach onkologicznych / The occurrence of burnout among nurses working in oncology departments 114 Michał Rumiński Wpływ opieki pielęgniarskiej na jakości życia pacjentów objętych opieką paliatywną w Polsce i na świecie / The impact of nursing care on the quality of life of patients in palliative care in Poland and in the world 125 Dorota Maciąg, Agnieszka Dudek, Monika Borek, Małgorzata Cichońska, Agnieszka Pawłowska Muc Ocena poziomu stresu pielęgniarek pracujących w oddziałach internistycznych / Assessment of the stress level of nurses working in internal medicine departments 134 Agnieszka Pawłowska-Muc, Pulina Baińska, Monika Borek, Dorota Maciąg, Małgorzata Cichońska, Anna Pilewska-Kozak, Grażyna Stadnicka, Bernarda Dudek, Sylwia Oborska Jakość życia kobiet po 55 roku życia z wysiłkowym nietrzymaniem moczu (wysiłkowym NTM) / Quality of life for women over 55 with stress urinary incontinence (SUI) 148 Monika Borek, Joanna Kasprzyk, Agnieszka Konstancja Pawłowska-Muc, Dorota Maciąg, Małgorzata Cichońska Ocena jakości życia pacjentów z zaćmą starczą po operacji metodą fakoemulsyfikacji w trybie jednodniowym / Assessment of the quality of life of patients with senile cataract after one-day phacoemulsification surgery 164 Emilia Wawszczak, Emilia Wiciak Jakość życia pacjentów z jaskrą / Quality of life of patients with glaucoma 173 Emilia Wawszczak, Natallia Lahoikina Analiza wiedzy osób starszych na temat zaburzeń widzenia oraz zapobiegania całkowitej utracie wzroku / Anayysis of older pepole’s knowledge about vision disorders and preventions of total visison loss 182 Emilia Wawszczak, Iryna Shuminskaya Wpływ hormonalnej terapii zastępczej na przebieg menopauzy / The impact of hormone replacement therapy on the course of menopause 191 Agnieszka Pawłowska-Muc, Iwona Pronobis, Monika Borek, Dorota Maciąg, Małgorzata Cichońska Jakość życia mieszkańców z Zespołem Zależności Alkoholowej (ZZA) przebywających w Domu Pomocy Społecznej (DPS) / Quality of life of residents with Alcohol Dependence Syndrome (ALS) residing in a Nursing Home (DPS) 200 Monika Jodłowska Świadomość społeczeństwa dotycząca samoopieki i samobadania zdrowia intymnego / Society’s awareness of self-care and self-examination of intimate health 212 Izabela Winnicka, Natalia Płachcińska Alergia na lateks – alergen groźny i powszechny, również w środowisku medycznym / Latex allergy – a dangerous and common allergen, also in the medical community 224 CZĘŚĆ III PIELĘGNIARSTWO KLINICZNE – PRZYKŁADY DOBREJ PRAKTYKI 233 Inez Pogorzelska, Elżbieta Antos Proces pielęgnowania pacjenta z kostniakomięsakiem kości piszczelowej – opis przypadku / Nursing process for a patient with osteosarcoma of tibia – case study 233 Kinga Kochan, Diana Luiza Piaszczyk, Anita Makowska-Warmijak, Alicja Rafalska Proces pielęgnowania chorego po zawale mięśnia sercowego w oparciu o terminologię ICNP® / The nursing proces for the patient after myocardial infaraction based on ICNP® terminology 243 Marlena Mikołajczuk, Diana Luiza Piaszczyk, Elżbieta Czarnecka, Ewelina Petrus Terminologia ICNP® w procesie pielęgnowania pacjenta z kamicą pęcherzyka żółciowego / ICNP® terminology in ten nursing process of a patient with gallstones 253 Agata Iwona Chmielewska, Diana Luiza Piaszczyk, Katarzyna Głuchowska, Ewa Jarzęcka Studium przypadku pacjenta z migotaniem przedsionków z zastosowaniem terminologii ICNP® / Case study of a patient with atrial fibrillation using ICNP® terminology 263 Mariola Berent Znaczenie interdyscyplinarnej opieki nad pacjentem z cukrzycą i zaawansowanym zespołem stopy cukrzycowej – przypadek kliniczny i postępowanie pielęgniarskie / The importance of interdisciplinary care for a patient with diabetes and advanced diabetic foot – a clinical case and nursing management 273 Natalia Gowin, Bernadetta Gieroń-Kozina Opieka nad pacjentką po zabiegach operacyjnych zmniejszających ryzyko zachorowania na raka piersi i jajnika / Nursing care of a patient after surgical procedures reducing the risk of breast and ovarian cancer 283 Filip Frąk, Magdalena Śniegocka Plan opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z rakiem prostaty – studium przypadku / Nursing care plan for a patient with prostate cancer – case study 292 Maria Florkiewicz-Danel Opieka medyczna dla kobiet poddanych okaleczeniu żeńskich narządów płciowych: analiza wpływu migracji na dostęp do opieki medycznej w Europie / Medical care for women subjected to female genital mutilation: an analysis of the impact of migration on access to healthcare in Europe 303 Pierwszy rozdział skupia się na pracach opisujących zagadnienia związane z samodzielnością zawodową pielęgniarek pracujących w zespołach interdyscyplinarnych. Zawarto w nim prace na zróżnicowane tematy: wybrane interwencje psychologiczne w pielęgniarstwie oraz wpływ zespołu stopy cukrzycowej na funkcjonowanie psychospołeczne pacjentów. Rozdział ten zawiera również prace badawcze opisujące gotowość pielęgniarek do poszerzania kompetencji zawodowych, badanie postaw i dystansu społecznego studentów pielęgniarstwa, a także satysfakcji z życia pacjentów z boreliozą. W zakresie samodzielności zawodowej znajdziemy w tym rozdziale analizę toksydromów w praktyce pielęgniarskiej, przegląd zagadnień związanych z wyzwaniami w pielęgniarstwie w dobie globalnych kryzysów zdrowotnych, przeglądowe prace na temat wrodzonego obrzęku naczynioruchowego, zespołu kruchości w opiece pielęgniarskiej, a także leczenia i edukacji chorych na temat astmy. Część druga monografii skupia prace badawcze i poglądowe dotyczące zastosowania nowoczesnych zasad pielęgniarstwa w praktyce i w odniesieniu do nauki. Tę część monografii zdominowały prace na temat jakości życia: u pacjentów objętych opieką paliatywną, kobiet po 55 roku życia z wysiłkowym nietrzymaniem moczu, z zaćmą starczą po leczeniu metodą fakoemulsyfikacji, z jaskrą, pensjonariuszy Domów Pomocy Społecznej zmagających się z Zespołem Zależności Alkoholowej. Opisano również zagadnienia związane z narażeniem pielęgniarek oddziałów onkologicznych na wypalenie zawodowe, wiedzą osób starszych na temat zaburzeń widzenia oraz wpływu hormonalnej terapii zastępczej na kobiety w okresie menopauzalnym. Poruszono temat poziomu stresu pielęgniarek oddziałów internistycznych, świadomości społeczeństwa dotyczącej samoopieki i samobadania zdrowia intymnego oraz alergii na lateks - 6 - Trzecia część monografii zawiera w głównej mierze prace w formie studium przypadku, opisujące różnorodne problemy pielęgnacyjne. Zaproponowane przez autorów rozwiązania tych problemów i zaprezentowane wyniki opieki mogą być przykładami wzorcowej praktyki w leczeniu i pielęgnowaniu pacjentów. Zawarto tutaj opisy przypadków pacjentów z: kostniakomięsakiem kości piszczelowej, po zawale mięśnia sercowego, z migotaniem przedsionków oraz kamicą pęcherzyka żółciowego. Trzeci rozdział monografii zawiera również opis postępowania pielęgniarskiego u pacjentki po zabiegach operacyjnych zmniejszających ryzyko zachorowania na raka piersi i jajnika, nad pacjentem z cukrzycą i zaawansowanym zespołem stopy cukrzycowej oraz rakiem prostaty. Monografię kończy rozdział opisujący ważny temat związany z problemem okaleczania żeńskich narządów płciowych oraz zwracający uwagę na aspekt opieki medycznej nad kobietami, które zostały poddane tej procedurze i wyemigrowały do krajów europejskich.

Model opieki pielęgniarskiej, skupiający się na na pacjencie, a nie na samej tylko chorobie i jej objawach, stosowany jest powszechnie w wielu krajach. Stawia on pacjenta i jego kontekst - środowisko życia, rodzinę - w centrum działania zespołu intedyscyplinarnego, podkreślając indywidualny charakter opieki i założenie elastycznego podejścia do podejmowania decyzji terapeutycznych. Tym samym, model ten uwzględnia preferencje i wartości pacjenta w opiece nad nim. Ten styl pielęgnowania, czyli opieka zorientowana na osobę (ang. patient cente-red-care), zdobywa coraz większą popularność, opierając się na 4 zasadach etycznych, związanych z podstawowymi prawami człowieka: autonomią, dobro-czynnością, nieszkodzeniem i sprawiedliwością. Udowodniono, że założenia takiej opieki zorientowanej na pacjenta wpływają na jakość jego życia oraz wyniki leczenia i pielęgnowania, zmniejszają ryzyko wystąpienia zespołu stresu pourazowego (PTSD) u pacjentów i ich rodzin, a u personelu medycznego poprawiają satysfakcję zawodową, zmniejszając ryzyko wypalenia zawodowego i poprawiając jakość pracy. Na podstawie takich założeń i obserwacji przygotowano niniejsze opracowanie, składające się z trzech rozdziałów tematycznych. Pierwszy rozdział skupia się na pracach opisujących opiekę medyczną, stawiającą pacjenta w centrum uwagi. Zawarto w nim prace związane z jakością życia pacjentów w różnych stanach chorobowych, aktualnymi społecznie zjawiskami związanymi z wojną na Ukrainie, kształceniu studentów pielęgniarstwa oraz opisujące zagadnienia etyczne w transplantologii. W kontekście opieki zorientowanej na pacjenta zaprezentowano prace związane z bezpieczeństwem podopiecznych oraz jakości komunikacji w zespołach medycznych, a także zagadnienia kliniczne dotyczące diety w padaczce lekoopornej i alergiach. Rozdział ten zawiera również wspomnienie o wybitnym naukowcu, profesorze Rudolfie Weiglu, który opracował szczepionkę przeciwko durowi plamistemu. Część druga monografii skupia prace badawcze i poglądowe dotyczące za-stosowania nowoczesnych zasad pielęgniarstwa w praktyce i w odniesieniu do nauki. W tym obszarze monografii zawarto prace na temat wewnątrzszpitalnego zatrzymania krążenia, obciążeń emocjonalnych pielęgniarek, wiedzy dietetycznej i aktywności fizycznej studentów pielęgniarstwa oraz pracy zmianowej personelu pielęgniarskiego. Opisano również zagadnienia związane z depresją u pacjentów z rakiem płuca, zespołem serotoninowym, rehabilitacji w stwardnieniu rozsianym, historii kształcenia pielęgniarek oraz szczepień przeciwko HPV. Trzecia część monografii zawiera w głównej mierze prace w formie studium przypadku, opisujące różnorodne rozwiązania problemów pielęgnacyjnych. Za-proponowane przez autorów opracowania rozwiązań tych problemów i zaprezentowane wyniki opieki mogą być przykładami dobrej i wzorcowej praktyki w leczeniu i pielęgnowaniu pacjentów. Zawarto tutaj opisy przypadków pacjentów z chorobą wrzodową żołądka, po resekcji żołądka, dziecka z przetrwałym przewodem tętniczym Botalla, chorobą zwyrodnieniową stawów, po amputacji kończyny dolnej, z zapaleniem płuc, po zabiegu strumectomii oraz po częściowej resekcji tchawicy. Monografię kończy rozdział opisujący udzielanie porady pielęgniarskiej w POZ pacjentom po przebytej hospitalizacji.

Ostatnie lata, zdominowane przez tematykę pandemii COVID-19, mają ścisłe od-bicie w codziennej praktyce medycznej. Konieczność szybkich i elastycznych zmian w środowisku medycznym, spowodowanych pandemią, oraz konieczność przedefiniowania ról zawodowych wpłynęła na personel medyczny i pacjentów objętych opieką. Skutki ekonomiczne, społeczne i zdrowotne tych wydarzeń są mocno zarysowane i jak prognozują specjaliści – będą odczuwane przez wiele lat. Zaprezentowane w opracowaniu prace ukazują szeroką tematykę, związaną w głównej mierze z wyzwaniami pracowników ochrony zdrowia w zakresie realizacji świadczeń zdrowotnych, zarówno w okresie pandemii, jak i w codziennej praktyce klinicznej. Monografia została podzielona na trzy części, w pierwszej - dotyczącej wyzwań pracowników ochrony zdrowia w dobie pandemii COVID-19 - przedstawiono najważniejsze zagadnienia związane z pracą profesjonalistów medycznych w obliczu nowego, niespodziewanego wyzwania zdrowotnego - pandemii COVID-19 - na życie personelu pielęgniarskiego oraz wpływ pracy w szpitalu covidowym na zdrowie i życie personelu pielęgniarskiego. Zawarto także zagadnienia kliniczne opisujące występowanie epizodów zatorowo-zakrzepowych u pacjentów hospitalizowanych z powodu COVID-19 oraz charakterystykę opieki okołoporodowej w trakcie trwania pandemii. Pamiętając o tym, że zachorowania na COVID-19 nie spowodowały zniknięcia innych, aktualnych problemów medycznych, opisano także bieżące tematy zdrowotne. Przeanalizowano także wiedzę osób podróżujących na temat chorób tropikalnych i zakaźnych oraz problematykę autonomii i autorytetu w pielęgniarstwie. Część druga monografii zawiera prace badawcze i przeglądowe dotyczące podmiotowości pacjenta podczas udzielania świadczeń zdrowotnych przez zespół pielęgniarski oraz innych specjalistów medycznych. Poruszono zagadnienia związane z problemami kardiologicznymi, niewydolnością nerek, dializoterapią i leczeniem nerkozastępczym, majaczeniem czy zespołem metabolicznym w praktyce pielęgniarskiej. W tej części monografii opisano zagrożenia zdrowotne personelu medycznego na oddziałach chirurgicznych i intensywnej terapii, scharakteryzowano wizerunek społeczny fizjoterapeuty oraz opisano wpływ multimediów jako narzędzia w pracy pielęgniarki. Trzecia część monografii zawiera głównie prace w formie studium przypadku, charakteryzujące różnorakie problemy pielęgnacyjne pacjentów, a autorskie propozycje ich rozwiązania są przykładami dobrej praktyki w zakresie leczenia i pielęgnowania. Mam nadzieję, że zagadnienia związane z wyzwaniami pracowników ochrony zdrowia w zakresie realizacji świadczeń zdrowotnych, będą dla Państwa ciekawe, a każdy z czytelników znajdzie w tym opracowaniu wiele ciekawych informacji, pozwalających na poszerzenie swojej wiedzy.

Spis treści Percepcja marek wybranych klubów fitness wśród konsumentów o różnym poziomie aktywności fizycznej - J. Rumniak 11 Wpływ mleka czekoladowego na regenerację glikogenu mięśniowego w sportach wytrzymałościowych - N. Kałuża, J. Kozieł 12 Ukryte zagrożenia w diecie – wpływ składników żywności na zdrowie nerek - A. Oleszczuk, J. Kozieł .. 13 Kondycja psychiczna a szybkość reakcji zawodniczek i zawodników tenisa stołowego – badania pilotażowe - M. Szczepański 14 Ocena symetrii parametrów sił reakcji podłoża w skoku w bok na prawo i lewo - A. Malec, M. Trawczyńska 15 Ocena częstości występowania reakcji hipertensyjnej na wysiłek fizyczny u osób zdrowych – młodych dorosłych - I. Koryciarz, A. Dworak 16 Wpływ spożycia oleju MCT na stężenie glukozy we krwi - J. Mackiewicz 17 Łąkotki – od urazu do pełnej sprawności: przegląd literatury dotyczącej interwencji chirurgicznych i strategii rehabilitacji - J. Krzykała 18 Alergia a sport - O. Lalak 19 Ocena symetrii utrzymania równowagi w podporze jedno-nóż - M. Trawczyńska, A. Malec 20 Assessment of the impact of kinesiotherapy on improving efficiency in patients with heart failure - K. Niewolska, M. Flamholc, K. Glibov, M. Kilon . 21 Ocena ruchomości przepony u pacjentów kardiologicznych, wpływ ćwiczeń oddechowych metodą Butejki na ruchomość i funkcjonowanie przepony oraz jakość życia u pacjentów z chorobami kardiologicznymi - M. Świt, P. siciński, K. Glibov, M. Kilon 22 Zastosowanie technologii wirtualnej rzeczywistości w rehabilitacji dzieci i młodzieży, wady i zalety metody - M. Golonko 23 Warszawa miastem turystyki biznesowej - M. Machniewski 24 Zmienność drżenia kończyn górnych u tancerzy sportowych: Wpływ symulowanej rywalizacji - W. Kłobuchowski 25 Skład ciała a jakość diety i aktywność fizyczna osób dorosłych - P. Adamska, S. Dziuba . 26 Wpływ aktywności fizycznej na samopoczucie kobiet po stracie ciąży - D. Nurzyńska, J. Nogaj, A. Warchoł 27 Wpływ treningu mięśni pośladkowych średnich na równowagę koszykarek - N. Somla, W. Gąsior 28 Wpływ różnych kolebek obuwia na chód i równowagę u pacjenta z cukrzycą – analiza przypadku - S. Bęcławska 29 Wpływ aktywności fizycznej podejmowanej przed i w trakcie ciąży na przebieg porodu oraz samopoczucie kobiet po porodzie – doniesienia wstępne - A. Pieńkosz 30 Wpływ konfiguracji wózka na funkcje tułowia u użytkowników manualnych wózków inwalidzkich – przegląd literatury - K. Ciunelis 31 Znaczenie dobrego dotyku i jego pozytywny wpływ na prawidłowy rozwój wcześniaka – edukacyjna rola położnej wobec rodziców noworodków urodzonych przedwcześnie - M. Ornoch, G. Śmiegiel 32 Ocena wpływu rolowania mięśni kończyn dolnych z zastosowaniem różnych stopni wibracji rolera na wybrane parametry równowagi - K. Żukowska, B. Gredecka 33 Nikotynizm w ciąży - A. Warchoł, D. Nurzyńska, J. Nogaj 34 Znaczenie ćwiczeń dna miednicy u kobiet w ciąży i po porodzie - E. Kaźmierczak 35 Projekt urządzenia do ciągłej rehabilitacji dla osób cierpiących na dystrofię mięśniową - K. Piela 36 Tożsamość seksualna aktywnych fizycznie kobiet a sportowe wsparcie społeczne - G. Gorzelak 37 Seks w ciąży – Delikatna zdrowa forma intymności czy to bezpieczne? Edukacyjna rola położnej dotycząca współżycia płciowego w czasie trwania ciąży - G. Śmigiel, M. Ornoch 38 Kreowanie ideału piękna w popkulturze a ryzyko rozwoju zaburzeń lękowych i depresji – wpływ mediów na psychikę młodych kobiet - Z. Makowska 39 Faworyzacja w relacjach trenera z zawodnikami na przykładzie GKS GieKSa Katowice S.A. – analiza z perspektywy zarządzania relacjami interpersonalnymi - M. Chrabelski, J. Kubica 40 Wykorzystanie podejścia EBP do oceny efektywności ćwiczeń rekreacyjnego treningu siłowego - N. Świdzińska, M. Gicala 41 Wpływ działań marketingowych schroniska górskiego Soszów w mediach społecznościowych na wybory turystów – analiza w kontekście zarządzania promocją w turystyce - A. Wowra 42 Polimorfizm rs1799983 genu NOS3 jako potencjalnie istotny marker genetyczny dla osiągnięć sprinterskich - A. Przybysz 43 Aktywność fizyczna jako narzędzie wspierające zarządzanie dobrostanem studentów uczelni wyższych - D. Romanowicz 44 Wpływ treningu pływackiego na zmiany fizjologiczne u pływaków - A. Mikita 45 Ocena wybranych parametrów posturalnych u dzieci w wieku 7-13 lat grających na skrzypcach - Z. Peszkowska 46 Rytm płotkarski, a wynik końcowy u zawodniczek specjalizujących się w biegu na 400 m przez płotki - J. Jelska 47 Poziom wiedzy na temat regeneracji wśród uczestników Konferencji Naukowej „Regeneracja w Pracy Managera” – implikacje dla zarządzania zdrowiem i efektywnością pracy - E. Lendzik 48 Ocena wpływu cyklu menstruacyjnego na zdolności fizyczne kobiet trenujących wyczynowo różne dyscypliny sportu - K. Tyśkiewicz 49 Projekt i analiza ortezy stawu kolanowego - D. Siejka 50 Analiza ułożenia ciała i parametrów biomechanicznych kolarza - M. Żółtek 51 Rossmann Run – jak działania promocyjne przyciągają uczestników do wydarzeń sportowych? - K. Żyszka 52 Ćwiczenia mięśni dna miednicy, jako przygotowanie do porodu - K. Woźniak, J. Woś 53 Wpływ aktywności fizycznej na nietrzymanie moczu - J. Woś, K. Woźniak 54 Wygląd czy profesjonalizm – wpływ wyglądu zewnętrznego na motywację podjęcia współpracy z trenerem personalnym - M. Borkowska, K. Staniewicz 55 Wykorzystanie technik przyrostowych przy projektowaniu protez na przykładzie projektu E-NABLE - M. Bieliński, D. Białas, A. Wedman 56 Motywacja rodziców do podejmowania pozaszkolnej formy aktywności fizycznej ich dzieci na przykładzie Akademii Ruchu w Raciborzu - J. Kuźmińska 57 Świadomość żywieniowa wśród studentów w Polsce – analiza nawyków dietetycznych i planowania diety w kontekście akademickiego stylu życia - P. Olejnik 58 Wpływ interwencji żywieniowo-treningowej na odwracanie niekorzystnych adaptacji metabolicznych i stagnacji w redukcji tkanki tłuszczowej – studium przypadku - K. Staniewicz 59 Obraz ciała a ryzyko zaburzeń odżywiania wśród nastoletnich sportowców oraz osób aktywnych fizycznie w porównaniu do ich nietrenujących rówieśników - K. Kozik, A. Dziadzia 60 Ocena wybranych elementów stylu życia w grupie chłopców trenujących judo i dziewczynek trenujących akrobatykę - M. Jackiewicz 61 Związek równowagi i umiejętności lokomocyjnych u dzieci z niepełnosprawnością wzrokową – wyniki badania pilotażowego - W. Bandura, M. Janik 62 Budowa i skład ciała dziewcząt w wieku 7-10 lat uprawiających gimnastykę i akrobatykę sportową - Z. Paterek 63 Poziom stresu i aktywności fizycznej u kobiet o zróżnicowanym statusie menopauzalnym - M. Pietras 64 Wybrane aspekty modelowania kręgosłupa - Sz. Saternus, K. Sybilski, J. Małachowski . 65 Kompetencje motoryczne fizjoterapeuty - K. Kurowska, W. Głogowska, S. Daukszo, M. Kasprzak 66 Aktywność fizyczna i inne zachowania zdrowotne studentów - K. Wawer, K. Mazurowska, M. Węgrzynek, K. Kuna, G. Pudlak 67 Życie w paradoksie: Kobiecość w doświadczeniach reprezentantek Polski w rugby siedmioosobowym - K. Kierońska-Olszewska 68 Wpływ powtarzających się perturbacji mechanicznych na symetrię reakcji kończyn dolnych - M. Gulatowska 69 Ocena wybranych wskaźników sprawności motorycznej u piłkarek nożnych na różnym poziomie rozgrywkowym w Polsce - D. Waszczuk 70 Samoocena atrakcyjności fizycznej dojrzałych kobiet o zróżnicowanym poziomie aktywności fizycznej - A. Prokop 71 Triada EBP jako model oceny współczesnych zachowań żywieniowych - D. Pieczyńska, M. Helmrath 72 Pośrednie i bezpośrednie metody wyznaczania ciężaru maksymalnego - A. Bykowski, J. Zawadka, M. Dąbrowski, T. Kwietniewski, Ł. Kazimierak, P. Wiśniewski, A. Sobczak-Dmuchowska, K. Kęder, Ł. Pągowski, M. Niemczyk 73 Wpływ treningu interwałowego o wysokiej intensywności (HIIT) na wydolność beztlenową u piłkarzy nożnych - M. Latuszek 74 Ocena wpływu metody Eduball na rozwój kreatywności u dzieci w wieku wczesnoszkolnym podczas lekcji wychowania fizycznego - M. Khorkova, Ł. Bojkowski, A. Korcz, M. Łopatka, J. Krzysztoszek, D. Adamczak, M. Bronikowski 75 Wpływ jakości i długości snu na skłonności do podjadania - K. Ejsmunt, K. Gondek 76 Ocena właściwości fizycznych i reologicznych kremu i żelu hydrofilowego z mentolem i ekstraktem z kasztanowca - K. Zając, S. Jakubowska, A. Dobroć, J. Zagan 77 Ocena poziomu aktywności fizycznej w odniesieniu do ogólnego stanu zdrowia studentów kierunków medycznych - D. Domińczak 78 Porównanie właściwości fizycznych i reologicznych kremów z ibuprofenem sporządzonych według własnej receptury z referencyjnym preparatem handlowym - S. Jakubowska, K. Zakąc, J. Zagan,A. Dobroć 79 Półwysep Helski jako ośrodek sportów wodnych: preferencje i oczekiwania turystów - P. Busko 80 Znaczenie aktywności fizycznej w zapobieganiu zaburzeniom psychicznym - K. Roter 81 Perturbacje mechaniczne podczas chodu na bieżni z dzielonym pasem: przegląd literatury - K. Chodkowska, R. Borkowski 82 Autorytet cyfrowy a wiedza i sposób żywienia - M. Witkowski, M. Markowski 83 Pływanie a zachowania związane ze snem u młodzieży szkolnej– badania wstępne - O. Jakóbowicz 84 Wpływ plastrowania dynamicznego na właściwości mechaniczne części zstępującej mięśnia czworobocznego – badanie randomizowane z podwójnie zaślepioną próbą – doniesienie wstępne - M. Sochor, M. Citko 85 Inkluzywność w zarządzaniu sportem – analiza dostępności obiektów sportowych dla osób z niepełnosprawnościami na podstawie raportu „Sport bez barier” - J. Kubica 86 Pływanie jako forma terapii dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami – scopingowy przegląd piśmiennictwa - A. Linard 87 Zależność między obciążeniami treningowymi, a obiektywnymi i subiektywnymi wskaźnikami snu u juniorów wyczynowo trenujących pływanie - M. Olszewska 88 symetria morfologiczna u elitarnych zawodniczek trenujących szpadę, floret i szablę - M. Daniewska 89 Fizjologiczne i biomechaniczne skutki długotrwałego korzystania z technologii – analiza wpływu komputeryzacji na młodzież - J. Łyda, J. Kurobiowski, M. Prus, M. Szmiłyk 90 Potencjał roślinnych surowców uszczelniających naczynia krwionośne jako innowacyjnych składników preparatów kosmetycznych dla sportowców - A. Madalińska, A. Kozyra, M. Tkacz, B.H. Roman,Ł. Kucharski 91 Porównanie właściwości fizycznych i reologicznych żelu z ibuprofenem opracowanego według własnej receptury z produktem referencyjnym - A. Dobroć, K. Zając, S. Jakubowska, J. Zagdan 92 Profil somatyczny i fizjologiczny koszykarek młodzieżowych kadr narodowych z zależności od pozycji - A. Rygiel, T. Banach 93 Co motywuje młodych ludzi do aktywności fizycznej? Porównanie typów motywacji w grupie młodzieży, samooceny umiejętności sportowych oraz ogólnej sprawności z uwzględnieniem pozalekcyjnej aktywności fizycznej - D. Adamczak, M. Bronikowski 94 Wpływ polimorfizmów rs1815739 genu actn3 i rs2070744 genu NOS3 na siłę izometryczną zginaczy i prostowników stawu kolanowego u elitarnych piłkarek nożnych - M. Szlachetka, K. Trojan, C. Bejm,J. Kuśmierczyk 95 Akcelerometryczna analiza zmian techniki pływania kraulem po zastosowaniu ćwiczeń technicznych na uwięzi - M. Skorulski, M. Stachowicz 96 Wieloaspektowa rehabilitacja dziecka z zespołem CHARGE – studium przypadku - O. Śliwkiewicz,A. Stasiak 97 Opowieść o Masutatsu Oyamie jako przykład mitu założycielskiego - D. Modro 98 Wstępny raport z realizacji projektu „Deficyty nie są ograniczeniem – adaptowana aktywność fizyczna szansą dla każdego ucznia” - M. Gawełek 99 Wykorzystanie koncpcji Halliwick w terapii w wodzie dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami- A. Grzejszczak 100 Ocena profilaktyki urazów u tancerek disco dance i jazz - G. Czapla . 101 Skrajna rabdomioliza wysiłkowa – studium przypadku z uwzględnieniem roli fizjoterapii w leczeniu i rehabilitacji - B. Grzybowki 102 Obraz osób z niepełnosprawnością intelektualną w różnych dziedzinach życia - A. Pawłowska,P. Popek 103 Stereotyp chodu u osób ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów kolanowych – możliwości oceny przy użyciu systemu MoKA - M. Kuś, D. Wasiuk-Zowada, J. Szefler-Derela, A. Knapik 104 Charakterystyka poziomu wydolności aerobowej i mocy anaerobowej u elitarnych piłkarek nożnych - K. Trojan, M. Szlachetka, C. Bejm, J. Kuśmierczyk 105 Wypalenie zawodowe, a stężenie kortyzolu u zawodowych tancerek: badanie przekrojowe - S. Kaźmierska-Urban, P. Kubot 106 Zastosowanie martwego ciągu i przysiadu w odbudowie strategii motorycznych kończyn dolnych po urazie – case series - A. Mańko 107 Strategie żywieniowe u kobiet z insulinoopornością – na przykładzie projektu „Interwencja dietetyczna, muzykoterapia i trening oporowy u kobiet z insulinoopornością” - O. Łuszczewska 108 Celiakia a sport - A.W. Nowakowska, K. Pulik 109 Potencjał turystyczny Japonii wobec oczekiwań polskich turystów - M. Szukała 110 Czy wibracja całego ciała pozwoli młodocianym koszykarzom skakać wyżej? - O. Formella,P. Ewertowska, D. Czaprowski .. 111 Technologiczni sprzymierzeńcy zdrowia i kondycji - N. Kumke, M. Ostowicka, A. Zmuda 112 Prędkość sztangi w rwaniu technicznym w Bezpośrednim Przygotowaniu Startowym medalistki Mistrzostw Europy Seniorów w podnoszeniu ciężarów - W. Zielińska 113 Wpływ aktywnych przerw na percepcję e-sportowców - R. Wasiluk, M. Kulesza, H. Gajewski,W. Dziewulski 114 Ocena wybranych parametrów biomechanicznych i zakresów ruchomości u osób trenujących Judo- I. Matusiak 115 Autorski protokół badania wpływu stosowania separatorów miękkich na równowagę i parametry biomechaniczne stopy - H. Krześniak 116

O edukacyjnej roli zabawy Na edukacyjne walory zabaw wskazywano już w ustawach i raportach Komisji Edukacji Narodowej. Owe zalecenia Komisji znalazły teoretyczne odbicie dziele Jędrzeja Śniadeckiego „O fizycznym wychowaniu dzieci”, w którym wiele uwagi poświęcił autor zabawie, upatrując w niej skuteczny środek w procesie umysłowego, moralnego i fizycznego wychowania dzieci. W ujęciu Władysława Osmolskiego zabawy ruchowe są szkołą życia dla młodzieży, sposobiącą ją do uczestnictwa w grupach społecznych. Zygmunt Gilewicz mówiąc o zabawie i jej roli w procesie wychowania wyraził pogląd, iż poprzez systematyczne uczestnictwo dzieci i młodzieży w zabawach i grach ruchowych wzrasta poczucie ich własnych możliwości i wartości. Zdaniem Romana Trześniowskiego zabawa towarzyszy człowiekowi w całym jego rozwoju osobniczym, a zwłaszcza w dzieciństwie i młodości. Barwi jego życie. Czyni je radosnym i przyjemnym. Wywołuje uczucie odprężenia i wypoczynku. Sprzyja ogólnemu wychowaniu i zdobywaniu wiedzy. O edukacyjnych i zdrowotnych walorach zabaw i gier ruchowych piszą Marian Bondarowicz i Tadeusz Staniszewski w „Podstawach teorii i metodyki zabaw i gier ruchowych”. Jednym z przejawów dojrzałości dziecka są – zdaniem autorów - jego umiejętności motoryczne, które w sposób najbardziej właściwy rozwijają się w toku kontaktów dziecka z różnymi formami zabaw i gier ruchowych. Mamy zatem pierwszy z aktywów tej pracy, a mianowicie jej edukacyjny wymiar. Drugą, równie czytelną zaletą są niewątpliwie kompetencje autorów. Przy czym są to kompetencje pełne - obustronne. Z jednej strony są oni autentycznymi znawcami omawianego zagadnienia. Będąc nauczycielami akademickimi dysponują dużym zasobem wiedzy teoretycznej, czemu dali wyraz w rozdziale l, mówiąc o wszechstronnym oddziaływaniu zabaw i gier ruchowych na rozwój człowieka w ontogenezie. Z drugiej strony obaj autorzy dysponują silnym punktem odniesienia do praktyki szkolnej, są bowiem wytrawnymi praktykami, dobrze wpisującymi się w zmieniającą się rzeczywistość edukacyjną. Dali temu wyraz w dalszej części opracowania /rozdz.2 i 3/, w której przybliżają czytelnikowi warsztat pracy pedagogicznej z uwzględnieniem jego warstwy podmiotowej i przedmiotowej. Płaszczyzną wyjściową do tych rozważań było założenie autorów, iż nowatorski warsztat pracy nauczyciela powinien zajmować z definicji i z konieczności kluczową pozycję w zmieniającej się rzeczywistości edukacyjnej. Dlatego też druga część książki ogniskuje się wokół metodyki nauczania zabaw i gier ruchowych, gier drużynowych, metodyki prowadzenia tych form aktywności ruchowej oraz lekcji jako podstawowej jednostki metodycznej w procesie nauczania. Wartość tych treści uwidacznia się w – niniejszym opracowaniu - w nowatorskich akcentach odnoszących się do autorskich toków i konspektów lekcyjnych, programów nauczania oraz metodyki nauczania i organizacji lekcji. Dalsze fragmenty książki koncentrują się wokół zastosowania zabaw i gier ruchowych w imprezach rekreacyjne - sportowych w różnych kręgach oddziaływań edukacyjnych /szkoła, środowisko pozaszkolne, instytucje organizujące czas wolny dzieci i młodzieży/. W końcowych fragmentach opracowania znajdujemy informacje na temat organizacji turniejów sportowych. Natomiast na końcu każdego rozdziału zamieszczone są pytania kontrolne pozwalające czytelnikowi na samoocenę i samokontrolę nabytych wiadomości i umiejętności.

Prezentowana książka dotyczy sportu i karier profesjonalnych sportowców we współczesnym zglobalizowanym świecie. Skupiamy się w niej na ruchliwości przestrzennej i zawodowej sportowców w mniej badanej pod tym względem dyscyplinie takiej jak tenis stołowy. Zjawisko migracji, jej politycznych, ekonomicznych i kulturowych przyczyn oraz konsekwencji stanowi obecnie ważny przedmiot badań naukowych, dyskusji politycznych i codziennych dyskusji osób, które obserwują kulturowe i społeczne przemiany swoich społeczności. Analizy migracji dotyczą także kultury fizycznej i sportu, i dotyczą m.in. oceny potencjału integracyjnego sportu dla imigrantów, jego roli w procesach ich adaptacji i asymilacji do nowych uwarunkowań społeczno-kulturowych w kraju docelowym migracji oraz badań stopnia umiędzynarodowienia klubowych rozgrywek sportowych, migracji zarobkowych trenerów, czy wreszcie coraz częstszych zmian obywatelstwa sportowców, podyktowanych przyczynami merkantylnymi. W książce przedstawione są wyniki badań empirycznych zagranicznych zawodników zatrudnionych w najwyższej męskiej i kobiecej lidze tenisa stołowego oraz współpracujących z nimi trenerów. W badaniach zastosowano standaryzowany kwestionariusz wywiadu, dotyczący charakterystyki społecznej i sportowej badanych oraz indywidualne wywiady pogłębione z zagranicznymi zawodnikami i trenerami. W pracy dokonano analiz strategii pozyskiwania i zasad zatrudniania zagranicznych zawodników w polskich klubach tenisa stołowego, motywów przyjazdów zagranicznych zawodników do Polski, sportowe losy badanych zawodników przed przyjazdem do Polski, postrzegane przez badanych różnice pomiędzy systemami szkolenia sportowego, problemy adaptacji zawodników do życia i pracy w Polsce oraz opinii na temat wpływu ich obecności na polski tenis stołowy. Anna Ciok jest pracownikiem Studium Wychowania Fizycznego Uniwersytetu Warszawskiego i trenerem badmintona. Michał Lenartowicz jest pracownikiem Katedry Nauk Humanistycznych i Społecznych AWF Warszawa i specjalizuje się w społecznych badaniach sportu i kultury fizycznej. Jest także autorem książki Klasowe uwarunkowania sportu i rekreacji ruchowej z perspektywy teorii Pierre’a Bourdieu (2012), współautorem (wraz z J. Moszem) książki Stadiony i widowiska. Społeczne przestrzenie sportu (2018; Wydawnictwo Naukowe Scholar) i współredaktorem (wraz z Z. Dziubińskim i Z. Krawczykiem) podręcznika dotyczącego socjologii sportu i kultury fizycznej pt. Socjologia kultury fizycznej (2019).

Zeszyt metodyczny został przygotowany w ramach projektu badań statutowych realizowanych w AWF Warszawa temat: wpływ warsztatów z wykorzystaniem elementów metody Video Interaction Training i treningu interpersonalnego na rozwój kompetencji społecznych i inteligencji emocjonalnej przyszłych nauczycieli wychowania fizycznego. Głównym adresatem publikacji są studenci kierunków nauczycielskich i trenerskich w uczelniach kształcących specjalistów kultury fizycznej oraz pracujący już nauczyciele wychowania fizycznego i trenerzy sportu, dla których może ona być użytecznym narzędziem w ich samokształceniu. Mamy także nadzieję, że nasze przemyślenia spotkają się z zainteresowaniem nauczycieli akademickich, szczególnie tych, którzy zajmują się edukacją kandydatów na wychowawców dzieci i młodzieży. Zeszyt służy za środek dydaktyczny w warsztatach umiejętności społecznych realizowanych w ramach programu studiów licencjackich w AWF Warszawa na kierunkach: Wychowanie Fizyczne i Sport. Takie jego wykorzystanie wydaje się najbardziej efektywne – jest to główny cel przygotowania tego opracowania. Zagadnienie kompetencji nauczycieli ma bardzo bogatą literaturę. Zawsze stanowiło centralny obszar badawczy pedagogiki (pedeutologii), a także psychologii wychowania oraz filozofii wychowania rozwijanych w paradygmacie humanistycznym. W badaniach i na drodze spekulacji wypracowano wiele klasyfikacji nauczycielskich dyspozycji zawodowych. Ich analiza pozwala wskazać na dwie główne kategorie: kompetencje instrumentalne (przedmiotowe) i kompetencje pedagogiczno-moralne (zawodowe). Te pierwsze zależą od umiejętności, sprawności i opanowanych przez nauczyciela wiadomości – ich posiadanie zabezpiecza metodyczno-organizacyjną sferę nauczania, są dość dobrze rozwijane w trakcie studiów i wszelkiego rodzaju szkoleń. Kompetencje pedagogiczno-moralne związane z zadaniami kształtowania postaw i przekonań uczniów, ich sytemu wartości – zależą od poziomu przygotowania psychologicznego, pedagogicznego i etyczno-kulturowego nauczyciela, są zdecydowanie rzadziej uwzględniane i w mniejszym stopniu realizowane w programach kształcenia na wydziałach pedagogicznych. Przedstawione w tym opracowaniu kompetencje społeczne i inteligencja emocjonalna stanowią drugi z wymieniony typów kompetencji nauczyciela. W przekonaniu wielu autorów, sukces zawodowy nauczyciela zależy od optymalnego rozwoju u niego wszystkich wyżej wymienionych kompetencji. Sukces ten przejawia się zarówno w efektach dydaktyczno-wychowawczych osiągniętych u uczniów, jak i w rozwoju samego nauczyciela – jego warsztatu dydaktyczno-wychowawczego, osobowości i zdrowia psycho-społecznego w całej karierze zawodowej. Kompetencje społeczne i inteligencja emocjonalna stanowią dużą wartość w warsztacie zawodowym pedagoga, szczególnie w przypadku nauczyciela wychowania fizycznego i trenera sportu. Dzięki nim, specjaliści ci mogą efektywnie stosować metody dydaktyczne, organizować grupę, rozpoznawać trudności, kształtować postawy uczniów wobec przedmiotu, a także modelować te kompetencje u swoich podopiecznych – działać przykładem osobistym. Dzieje się tak dlatego, że dzięki kompetencjom społecznym i inteligencji emocjonalnej nauczyciel buduje z wychowankiem przestrzeń na dialog, zrozumienie, współpracę a to, jest niezbędnym warunkiem otwarcia się ucznia na doświadczenia edukacyjne – przyjęcie proponowanych treści. W rezultacie osiągana jest zupełnie inna, wyższa jakość kształcenia. W treści zeszytu omówiliśmy istotę i uwarunkowania rozwoju kompetencji społecznych i inteligencji emocjonalnej. Wskazaliśmy na role tych dyspozycji w pracy nauczycieli wychowania fizycznego i trenerów sportu. Zamieściliśmy także materiał dydaktyczny pochodzący ze zrealizowanych ze studentami kierunku wychowanie fizyczne warsztatów psychologiczno-pedagogicznych poświęconych rozwojowi kompetencji społecznych i inteligencji emocjonalnej. Zeszyt nie zawiera natomiast gotowych osnów zajęć warsztatowych. Uważamy bowiem, że omawiana dziedzina wymyka się sztampie, standaryzacji – jeżeli w ogóle jakikolwiek rozwój i kształcenie mogą być ujęte w sztywną procedurę – dlatego podejmowanie prób kształtowania tych dyspozycji (zarówno u siebie jak i u innych) musi przebiegać z uwzględnieniem potrzeb i możliwości zaangażowanych podmiotów oraz warunków organizacyjnych tego procesu. Mamy nadzieję, że wszystko to zostało jasno wyjaśnione w tekście. Czytelników serdecznie prosimy o opinie na temat podjętego zagadnienia. Jesteśmy bardzo zainteresowani rozwojem naszego warsztatu zawodowego, jak również budowaniem dialogu służącego rozwojowi kompetencji społecznych nauczycieli.

Spis treści Wstęp 1. W gronie przyjaciół 12 Część pierwsza SPORTOWE ŻYCIE 2. O młodości 20 3. O sukcesach i porażkach 28 4. O cnocie i o zdradzie idei 30 5. O autonomii organizacji sportowych 36 Część druga SPORT ZAWODOWY 6. O zawodniku 38 7. O trenerze 41 8. O treningu 54 9. O grze zespołowej 57 Część trzecia AKADEMIA SPORTOWA 10. O nauce 70 11. O dydaktyce 75 12. O działalności 78 13. O władzy 87 Część czwarta ŻYCIE PRYWATNE 14. O charakterze 100 15. O wybaczaniu 104 16. O tolerancji 108 17. O mądrości 112 18. O podświadomości 113 Część piąta JAKIE IGRZYSKA TAKI ŚWIAT 19. À Rebours 118 20. Etos krwi i ziemi 121 21. Płynie Wisła, płynie 122 Podsumowanie i Podziękowanie 129 Janusz Czerwiński – nazwisko, które zna każdy, kto interesuje się polską piłką ręczną. Legendarny trener reprezentacji Polski, który wspólnie ze Stanisławem Majorkiem i drużyną narodową wywalczył brązowy medal olimpijski w Montrealu (1976), twórca polskiej myśli trenerskiej, specjalista teorii sportu, a także wybitny pedagog i były rektor Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku. To człowiek, który łączy w sobie niezłomną pasję do sportu, przenikliwość stratega i mądrość nauczyciela. Ta książka wywiad-rzeka to coś więcej niż biografia – to rozmowa, którą można porównać do długiego spaceru przez dekady sportowych sukcesów, trudnych decyzji, osobistych wyzwań i zawodowych triumfów. Janusz Czerwiński dzieli się w niej swoimi doświadczeniami, które kształtowały jego spojrzenie na sport, życie i ludzi. To opowieść nie tylko o taktyce na boisku, ale także o strategiach radzenia sobie z porażkami, zarządzaniu zespołem i przekazywaniu wiedzy kolejnym pokoleniom. Jego historia to historia polskiego sportu w czasach pełnych zmian i wyzwań. To refleksja o tym, co znaczy być liderem – nie tylko w sporcie, ale i w życiu. Jak budować drużynę, która potrafi walczyć do końca? Jak znaleźć równowagę między wymaganiami zawodowymi a wartościami osobistymi? Jak inspirować innych, nie tracąc przy tym własnej autentyczności? Na skutek dociekliwych i nieoczywistych pytań Zdzisława Brodeckiego, bohater książki w szczerych do bólu odpowiedziach, zaprasza nas do swojego świata – świata, w którym sport jest nie tylko rywalizacją, ale przede wszystkim szkołą charakteru. Jego opowieść to lekcja dla każdego, kto szuka motywacji, inspiracji, wartości i odpowiedzi na pytanie, jak osiągnąć mistrzostwo w tym, co kocha. Żartobliwie rzec można, że rozmowa odbywa się na kilku poziomach i w różnych konfiguracjach, dotyczy historii i współczesności. Momentami można odnieść wrażenie, że Panowie rozmawiają ze sobą, jak profesor prawa z profesorem nauk o sporcie i kulturze fizycznej, jak sąsiad z sąsiadem albo jak Zdzisław spod znaku Koziorożca z Januszem spod znaku Skorpiona. Rozmowę ubogacają filozoficzne wprowadzenia do każdego rozdziału, fragmenty biografii Janusza Czerwińskiego, a także zdjęcia z ważnych wydarzeń, dokumentujące jego sukcesy na polach sportowym, trenerskim, badawczym i dydaktycznym. Ta książka - wywiad-rzeka - otworzy przed Wami kulisy życia trenera, pedagoga i człowieka, którego pasja nie zna granic. Mariusz Szmidka redaktor naczelny „Zawsze Pomorze”

Książka składa się z czterech części, ułożonych w logiczną całość, a mianowicie od rozważań na najwyższym szczeblu teoretycznej ogólności, rozważań filozoficznych i teologicznych, poprzez nauczanie społeczne Kościoła na temat kultury fizycznej oraz w sposób celowy wyodrębnione w jedną z części nauczanie Jana Pawła II, do postaw Kościoła katolickiego, na które składa się zarówno wiedza i stosunek emocjonalny hierarchii Kościoła do kultury fizycznej jak i praktyczne działania organizacyjne w dziedzinie kultury fizycznej. W pierwszej części zatytułowanej Kultura fizyczna w świetle filozofii i teologii zostało omówionych pięć zagadnień. Pierwsze z nich zostało poświęcone filozoficznym i teologicznym podstawom kultury fizycznej. Podstawy te zostały zarysowane w sposób chronologiczny na podstawie dorobku takich autorytetów chrześcijańskich jak Aureliusz Augustyn, Tomasz z Akwinu, J. Maritain, E. Gilson, E. Mounier oraz P. Teilhard de Chardin. Drugie dotyczy kwestii kultury fizycznej omawianej przez pryzmat archetypu chrześcijańskiego, innymi słowy, przez pryzmat chrześcijańskiej symboliki. Tutaj zostały przedstawione fundamentalne kwestie kultury fizycznej poprzez odwołanie się do pewnych wzorów, modeli chrześcijańskich, historycznie oddalonych w czasie, ale w porządku teologicznym aktualnych i mających zastosowanie w wyjaśnianiu współczesności. Trzecie poświęcone jest kwestiom etycznym rozpatrywanym w kontekście sportu. Tutaj zostały omówione zagadnienia szczegółowe z wykorzystaniem podziałów i charakterystycznej dla etyki terminologii. Zwrócono uwagę na potrzebę etyki w sporcie, omówiono rozumienie i przedmiot etyki sportu, czym jest moralna powinność, jaką rolę odgrywa sumienie, aby skoncentrować swą uwagę na metafizyce moralności w sporcie. Czwarte zagadnienie dotyczy kwestii zapomnianych już chyba w naukach społecznych o kulturze fizycznej, a mianowicie kwestii aretologicznych. Aretologia jest nauką o cnotach, którą z tak wielkim powodzeniem rozwijali nasi wielcy nauczyciele okresu starożytności greckiej, tacy jak Sokrates, Platon, Arystoteles, ale także w okresie średniowiecza Tomasz z Akwinu. To oni wypracowali zestaw cnót kardynalnych, które w życiu każdego człowieka, w tym także sportowca, winny być drogowskazami. Do nich z pewnością należą roztropność, sprawiedliwość, umiarkowanie i męstwo. Rozważania kończą się próbą odpowiedzi na pytanie, czy sport potrzebuje aretologii? Piąte zagadnienie poświęcone jest omówieniu i ukazaniu sportu w świetle dwóch wielkich prądów myślowych w kulturze europejskiej, a mianowicie humanizmu antyteistycznego oraz humanizmu katolickiego. Okazuje się, że wymienione prądy, nie wnikając w uzasadnienia szczegółowe i analizując je pod kątem kultury fizycznej, nie są wobec siebie antynomiczne, ale w jakimś sensie komplementarne. Przynajmniej jeśli chodzi o warstwę argumentacyjną w wymiarze racjonalnym i ograniczoną do świata doczesnego. Argumentacja teologiczna nie ma charakteru opozycyjnego, ale wzmacniający i obudowujący kulturę fizyczną dodatkowymi wartościami, które ją wspierają i nobilitują. W części drugiej zatytułowanej Kultura fizyczna a społeczne nauczanie Kościoła pomieszczone zostały trzy zagadnienia. Pierwsze z nich dotyczy wyjaśnienia inspiracji biblijnych dla kultury fizycznej. Przedstawione zostały zapisy biblijne, interpretowane w duchu soborowym, które odnoszą się do podstawowych wartości kultury fizycznej. Ukazana została wartość ciała w kontekście kreacjonizmu bożego, w swej funkcji znakowej, a także w kontekście metafor św. Pawła. Drugie zagadnienie poświęcone zostało przedstawieniu poglądów papieży na kulturę fizyczną od Piusa X, poprzez Piusa XI, Piusa XII, Jana XXIII, Sobór Watykański II do Pawła VI. Ukazana w ten sposób została ewolucja poglądów papieży oraz Soboru względem kultury fizycznej. Nie tyle chodzi o zmianę stanowiska, bowiem zapoczątkowana przez Piusa X linia argumentacyjna, odwołująca się do zapisów Pisma świętego i nauki Doktorów Kościoła, pozostawała bez zmiany, ile raczej potwierdzanie przez kolejnych papieży wypracowanego, pozytywnego stanowiska wobec kultury fizycznej. Trzecie zagadnienie dotyczy prezentacji nauczania społecznego na temat kultury fizycznej episkopatów narodowych. Mamy tu do czynienia z nauczaniem na temat kultury fizycznej na poziomie kościołów narodowych, lokalnych. Omówionych zostało pięć listów pasterskich wydanych przez Episkopat Włoch, Portugalii i Polski (3 listy). Na część trzecią zatytułowaną Jana Pawła II wizja kultury fizycznej składają się cztery zagadnienia. W pierwszym z nich zostały przedstawione kwestie fundamentalne dla kultury fizycznej, takie jak: sport w kontekście dowartościowania świata doczesnego, sport w kontekście nobilitacji ludzkiego ciała, dowartościowanie ciała jako warunek nobilitacji sportu i sport w kontekście etyki. W drugim zagadnieniu podjęto próbę interpretacji uniwersalnego przesłania Jana Pawła II w odniesieniu do świata sportu. Tutaj wykorzystano nauczenie papieża podczas pielgrzymki do Polski w 1999 roku, która była najdłuższa i uznana za najbardziej sentymentalną. Skoncentrowano uwagę na takich wartościach jak sprawiedliwość, wiara, rozum, wolność, prawda, wychowanie, miłość, postęp, świętość i wiele innych, które omówiono w kontekście sportu. Trzecie zagadnienie dotyczy nauczania Jana Pawła II podczas Wielkiego Jubileuszu Sportowców Roku 2000. Obejmuje ono takie kwestie jak: sport w służbie rozwoju człowieka integralnego, sport jako szkoła ludzkich charakterów, sportowcy jako atleci ducha i zagrożenia dla sportu. Wszystkie wystąpienia Jana Pawła II, przesycone wielką mądrością i mistyką, były z jednej strony rachunkiem sumienia dla sportu, z drugiej natomiast modlitwą za sport. Czwarte, ostatnie zagadnienie zostało poświęcone koncepcji turystyki Jana Pawła II, który, dostrzegając dynamiczny rozwój tej dziedziny, widzi w niej szansę na humanizację i personalizację relacji międzyludzkich. Podejmuje kwestie ewangelizacji przez turystykę, budowania przyjaźni między ludźmi i narodami, solidarności z ubogimi, ekologicznych postaw ludzi, ale także zwraca uwagę na patologie turystyki. Na część czwartą zatytułowaną Postawy Kościoła wobec kultury fizycznej składają się cztery zagadnienia. Dwa z nich poświęcone zostały praktyce Kościoła rzymskokatolickiego w dziedzinie kultury fizycznej, wyrażającej się z jednej strony w organizacji i działalności stowarzyszeń kultury fizycznej, z drugiej natomiast na praktycznych działaniach Kościoła mających na celu dokonanie swoistej sanacji sportu. Dwa kolejne zagadnienia dotyczą postaw wobec kultury fizycznej Kościoła hierarchicznego. Dotyczy to zarówno członków Episkopatu Polski, księży diecezjalnych i zakonnych, ale także nielicznej zbiorowości świeckich. Omówione także zostały postawy najmłodszej części hierarchii Kościoła rzymskokatolickiego w stosunku do interesującej nas dziedziny, a mianowicie postawy alumnów wyższych seminariów duchownych Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce. Tak skonstruowana całość ma zasygnalizowany wcześniej pewien logiczny porządek, choć świadomi jesteśmy jej słabych punktów i niedoskonałości. Polegają one przede wszystkim na asymetryczności omawianych problemów, zarówno jeśli chodzi o obszerność wywodu jak i merytoryczne pogłębienie prowadzonych analiz. Nie uwzględniono ponadto wszystkich możliwych pól analizy. W sposób bardzo ograniczony potraktowano kwestie chrześcijańskiego wychowania do kultury fizycznej, nie uwzględniono także znaczących systemów wypracowanych w ramach zgromadzeń zakonnych, jak choćby pijarskiego czy salezjańskiego. Są i inne drobniejsze niedociągnięcia i uchybienia, które uważny czytelnik z łatwością wychwyci. Niezależnie od wszystkiego, wiedzieć należy, że jest to pierwsza próba w Polsce tak kompleksowego ujęcia zagadnienia. Wcześniej ukazały się na naszym rynku wydawniczym prace napisane z pozycji filozofii autorstwa ks. S. Kowalczyka, J. Kosiewicza, M. Mylika oraz rozdziały książkowe ks. M. Krąpca, z pozycji teologii ks. J. Cygana, ks. H. Skorowskiego, ks. M. Graczyka, A. Smolenia, ks. F. Siega, ks. P. Kasiłowskiego, ks. A. Potockiego, ks. Z. Łyko, z pozycji pedagogiki ks. K. Misiaszka, A. Pawłuckiego, ks. J. Marszałka, ks. J. Niewęgłowskiego, M. Barlak, ks. R. Pawlasa, ks. S. Chrobaka, ks. J. Jońca, z pozycji historii M. Ponczka i E. Małolepszego. Autor pracy zajmuje się niniejszą problematyką od blisko 30 lat, a zadebiutował swoim pierwszym tekstem w 1985 roku zatytułowanym Ontologiczne wyznaczniki aksjologii ludzkiego ciała we współczesnej filozofii i teologii katolickiej, zamieszczonym w Roczniku Teologicznym ChAT. Ukazał tym samym niejako nowy obszar prowadzenia badań naukowych z pozycji nauk społecznych o kulturze fizycznej.

Słownik języka polskiego PWN definiuje rodzinę lakonicznie jako „małżonko-wie i ich dzieci, ogólniej też: osoby związane pokrewieństwem lub powinowactwem” . Obszerniejszą definicję pojęcia rodziny znajdziemy w Encyklopedii PWN, w której obecny jest między innymi zapis, że jest to „forma życia zbiorowego, występująca w zróżnicowanych historycznie i kulturowo formach, której istotą są dwa rodzaje więzi społecznych: małżeńska i rodzicielska, a w niektórych typach rodzin również więź powinowactwa”. Autorzy przyznają również, że „jednoznaczne zdefiniowanie rodziny jest sprawą trudną i budzącą kontrowersje” . Historycznie rodzina zawsze była ważnym, zwykle najważniejszym punktem odniesienia jej członków w relacjach ze światem. Stanowiła obszar transmisji systemu wartości danej społeczności, przysposobienia do funkcjonowania w konkretnej rzeczywistości kulturowej i cywilizacyjnej . W rodzinie jej młodsi członkowie nabywali również praktyczne umiejętności potrzebne w dalszym życiu. Patriarchalne modele rodziny w kulturze zachodniej zakładały, iż jej głową jest do-rosły mężczyzna (np. pater familias w starożytnym Rzymie), a jego małżonka oraz dzieci (a niekiedy też seniorzy rodu), są jemu podporządkowani. Najczęściej oznaczało to, iż decyzje dotyczące wychowania dzieci podejmował ojciec, choć w prak-tyce bardziej zaangażowana w ich formację była matka . W wielu historycznych społeczeństwach na pewnym etapie obowiązek wychowania dzieci, przynajmniej częściowo, przejmowały na siebie wyspecjalizowane instytucje, głównie różnego typu szkoły, jednak uwarunkowania rodzinne zawsze wywierały istotny wpływ na losy jednostki. W przeszłości rodziny w różnych stanach społecznych były również miejscami kształtowania się potrzeb związanych z aktywnością fizyczną, która towarzyszyła spontanicznej ekspresji radości, czasowi świętowania, kultywowania obyczaju związanego z rytuałami przejścia (gry i zabawy ruchowe, tańce, obrzędy weselne itp.). W historiografii, także tej odnoszącej się do kultury fizycznej, zarówno powszechnej, jak i polskiej – ze względu na specyfikę materiału źródłowego i tradycje badawcze – znajdziemy relatywnie więcej opracowań poświęconych instytucjonalnemu (np. szkolnemu) przysposobieniu do aktywności fizycznej i wychowaniu fizycznemu.Rodzina jako przestrzeń rozwoju ruchowego stanowi wdzięczne pole również do badań historycznych.

Socjologia kultury fizycznej jest subdyscypliną socjologiczną zajmującą ugruntowaną pozycję w aka-demiach wychowania fizycznego, ale także na wielu uniwersytetach i uczelniach niepublicznych, które prowadzą proces kształcenia na kierunkach wychowanie fizyczne, rekreacja ruchowa, turystyka, sport oraz rehabilitacja ruchowa. Podręcznik kierowany jest więc szczególnie do studentów wychowania fizycznego i sportu, ale także do studentów z innych obszarów nauki, którzy zainteresowani są sportem rekreacyjnym i wyczynowym osób w pełni sprawnych i niepełnosprawnych, wpływem zmian społeczno-kulturowych i ekonomicznych na współczesny sport, wychowaniem fizycznym, ludzką cielesnością i zdrowiem, czy problemami kobiet w sporcie. Ze względu na medialną popularność sportu wyczynowego, jego wysoki poziom komercjalizacji i duży oddźwięk społeczny wydarzeń sportowych, problematyka socjologii kultury fizycznej uwzględniana jest także na takich kierunkach studiów jak dziennikarstwo, antropologia, pedagogika, marketing i kulturoznawstwo, a także na studiach socjologicznych, podczas których studenci w mniejszym lub większym wymiarze zapoznają się z zagadnieniami omawianej subdyscypliny. Przygotowując podręcznik chcieliśmy dotrzeć do zróżnicowanego pod względem merytorycznych kompetencji grona odbiorców uczestniczących w procesie kształcenia na poziomie wyższym, ale także do licznego grona pracowników szeroko rozumianej kultury fizycznej, a mianowicie nauczycieli wychowania fizycznego, trenerów i instruktorów, dziennikarzy sportowych, menedżerów sportu, organizatorów sportu i turystyki, a także do osób pragnących poznać społeczne funkcje interesującej nas dziedziny. Wymagało to czasem pewnych kompromisów dotyczących łączenia socjologicznej precyzji wypowiedzi z potrzebami odbiorców, którzy są ekspertami w swoich dziedzinach, ale niekoniecznie wykwalifikowanymi formalnie socjologami lub studentami socjologii. Socjologia kultury fizycznej jest nauką zajmującą się opisywaniem oraz wyjaśnianiem związków jakie zachodzą między życiem społecznym i kulturą a kulturą fizyczną. Zakres zagadnień obejmujących przedmiot analiz socjologii kultury fizycznej wykracza poza problematykę analizowaną przez socjologię sportu, choć większość tematów poruszanych w niniejszym podręczniku można przypisać także bezpośrednio do obszaru zainteresowań socjologów sportu, szczególnie przy często przyjmowanym przez badaczy i redaktorów czasopism socjologii sportu bardzo szerokim zakresie tego pojęcia. Choć, jak słusznie zauważa Stempień, współcześnie − zgodnie z tradycją zachodnią − bardziej spopularyzowana jest w Polsce nazwa socjologii sportu, jednak ze względu na ujęte w podręczniku treści wykraczające poza sport wyczynowy lub sport profesjonalny (m.in. aktywności sportowo-rekreacyjne poza systemem rywalizacji sportowej, rekreacją ruchową dorosłych, młodzieży i dzieci w czasie wolnym, szkolnym i pozaszkolnym wychowaniem fizycznym), związek prezentowanych treści nie tylko z socjologią, ale także z naukami o kulturze fizycznej oraz tradycję stosowania nazwy, postanowiliśmy ją pozostawić także w tytule niniejszego tomu. Z uwagi na dużą różnorodność podejmowanych zagadnień, socjologia kultury fizycznej często przekracza wyznaczone granice socjologicznej eksploracji i wchodzi na obszar pokrewnych dyscyplin naukowych (i subdyscyplin, których nazwy uzupełniane są często o pojęcie sportu), takich jak filozofia, historia, antropologia, kulturoznawstwo, psychologia, pedagogika i politologia. Socjologia kultury fizycznej korzysta również z ustaleń teorii wychowania fizycznego, rekreacji ruchowej, turystyki i teorii treningu sportowego. Podręcznik jest próbą systematyzacji dorobku socjologii kultury fizycznej. Występują w nim zarówno aspekty teoretyczne jak i empiryczne. Podręcznik został skonstruowany przez pryzmat pod-stawowych pojęć i kategorii, mających ugruntowane miejsce w socjologii ogólnej i różnych subdyscyplinach socjologicznych, które jednocześnie w sposób najpełniejszy zakreślają obszar socjologii kultury fizycznej. Zostały w nim wykorzystane explicite bądź implicite różnorodne teorie wypracowane na gruncie socjologii, ale także charakterystyczne dla interesującej nas socjologii kultury fizycznej. Formułowane twierdzenia charakteryzuje różny poziom ogólności. Dotyczy to także interpretacji faktów, których znaczenie ma charakter lokalny bądź globalny. Z uwagi na fakt, że Socjologia kultury fizycznej jest podręcznikiem, którego poszczególne rozdziały są dziełem wielu autorów, nie ma ona w pełni jednolitego charakteru. Dotyczy to zarówno podejść metodologicznych, stosowanej terminologii i proporcji między zagadnieniami teoretycznymi a empirycznymi. Podręcznik składa się z czterech części, w których usytuowane zostały poszczególne rozdziały. W procesie systematyzacji zajmującej nas problematyki kierowaliśmy się dwiema podstawowymi zasadami, a mianowicie teoretyczną i dydaktyczną. Obie zasady niejako nawzajem się deter-minowały i sprzyjały eksplikacji poszczególnych problemów według z góry ustalonego porządku. Uzyskano przy tym taką konstrukcję podręcznika, że poszczególnych rozdziałów nie trzeba koniecznie poznawać w ustalonej spisem treści kolejności, ale można z nich korzystać w zależności od potrzeb i niejako tworzyć nową strukturę podręcznika, adekwatną do wymagań w różnych szkołach, na różnych wydziałach i kierunkach studiów. Zadaniem podręcznika jest dostarczenie czytelnikom podstawowej wiedzy socjologicznej, ale przede wszystkim wiedzy o zjawiskach i procesach występujących we współczesnej kulturze fizycznej w Polsce i na świecie. Dotyczy to niemal wszystkich instytucjonalnych sektorów interesującej nas dziedziny, takich jak rekreacja ruchowa, turystyka, wychowanie fizyczne, ale przede wszystkim sport. W najmniejszym zakresie zostały uwzględnione zagadnienia rehabilitacji ruchowej, które pojawiają się w niektórych rozdziałach, ale nie zostały uwzględnione w takim wymiarze, na jaki może zasługują. Każdy z rozdziałów podręcznika ma jednakową strukturę formalną. Rozpoczyna się zarysowaniem problematyki, następnie scharakteryzowaniem podstawowych pojęć oraz eksplikacją zagadnień podstawowych. Kończy się natomiast spisem wykorzystanych pozycji bibliograficznych, wykazem zalecanej literatury oraz pomocniczymi pytaniami sprawdzającymi. Zespół autorów przyjął zasadę, że podręcznik powinien być w miarę łatwy w odbiorze. Zrezygnowano zatem ze skomplikowanych wywodów, zawiłych pojęć, ale także nadmiaru przypisów i bibliograficznych odsyłaczy. Podręcznik został napisany językiem w miarę jasnym i klarownym, jednak bez stosowania nadmiernych uproszczeń. Chodziło bowiem o to, aby mogły z niego korzystać osoby o różnym stopniu przygotowania, zarówno słuchacze studiów licencjackich, magisterskich oraz dokto-ranckich, jak i liczna rzesza pracowników sektora kultury fizycznej. Niniejszy podręcznik w pewnym zakresie nawiązuje do przygotowanego pod redakcją Zbigniewa Krawczyka i wydanego w 1995 roku podręcznika zatytułowanego Socjologia kultury fizycznej. Pod-ręcznik dla studentów wychowania fizycznego oraz do podręcznika pod redakcją Zbigniewa Dziubińskiego i Zbigniewa Krawczyka wydanego w 2011 roku i zatytułowanego również Socjologia kultury fizycznej. Z drugiej jednak strony stanowi nowe ujęcie problematyki, przede wszystkim poprzez uwzględnienie nowych kategorii socjologicznych, ważnych z punktu wyjaśniania zjawisk i procesów występujących w kulturze fizycznej w schyłkowej fazie społeczeństwa nowoczesnego. Jeśli chodzi o rozdziały pochodzące z poprzedniego podręcznika, to zostały one skorygowane, uaktualnione, uzu-pełnione treściowo, a także wzbogacone o nowe pozycje bibliograficzne. Nowe rozdziały zostały przygotowane przez nowych autorów na bazie ich dotychczasowego dorobku i wzbogaconego przez merytoryczne i bibliograficzne sugestie zespołu redakcyjnego. Odmienność przygotowanego pod-ręcznika polega również na tym, że został on przygotowany przede wszystkim przez zespół byłych i aktualnych pracowników Zakładu Filozofii i Socjologii Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Bowiem jedynie dwa ze wszystkich dwudziestu sześciu rozdziałów zostały przygotowane przez autorkę reprezentującą inną szkołę wyższą. Dążąc do nadania Socjologii kultury fizycznej formy podręcznikowej podjęto próbę uporządkowania zebranego materiału. W wyniku dyskusji członków zespołu redakcyjnego wyodrębniono cztery obszary tematyczne, które ze względu na swą doniosłość i znaczenie w socjologii porządkują zgromadzony materiał i nadają mu w miarę logiczną całość. Zaznaczyć jednak należy, że owa konstrukcja ani nie pretenduje do miana jedynej, ani też doskonałej. Zatem zaprezentowana struktura ma charakter dyskusyjny, ale także może inspirować do poszukiwań w zakresie pomocy dydaktycznych. Na część pierwszą zatytułowaną Prolegomena składa się siedem rozdziałów o charakterze bar-dziej ogólnym, wprowadzających w problematykę socjologii kultury fizycznej. Dotyczy to zwłaszcza pierwszych dwóch rozdziałów, w których został zaprezentowany dorobek socjologii kultury fizycznej w Polsce i na świecie. Zostały w nich także przedstawione modele socjologii kultury fizycznej, podstawowe orientacje teoretyczno-metodologiczne w socjologii kultury fizycznej a także poznawcze i praktyczne funkcje interesującej nas subdyscypliny socjologicznej. Pięć kolejnych rozdziałów podejmuje kwestie kultury fizycznej w perspektywie społeczeństwa i kultury w szerokim rozumieniu. Ukazano kulturę fizyczną w perspektywie kultury globalnej koncentrując uwagę na zagadnieniach związanych z wyodrębnieniem różnych sfer kultury fizycznej, omówieniem wartości kultury fizycznej, ukazaniem socjologicznego i antropologicznego ujęcia interesującej nas dziedziny, ale także problematyki wychowania fizycznego jako procesu przygotowania do uczestnictwa w kulturze fizycznej. Skoncentrowano także uwagę na ukazaniu uwarunkowań i relacji występujących między zjawiskami i procesami zachodzącymi w społeczeństwie i kulturze a kulturą fizyczną. Ukazano związki kultury masowej z kulturą fizyczną, a także ujawniające lub nasilające się zjawiska w sporcie w kontekście gwiazd sportu jako idoli kultury konsumpcyjnej, sportu medialnego i zbiorowych tożsamości. Z kulturą masową w znaczącym stopniu wiąże się zagadnienie globalizacji oraz jej wpływu na przemiany w kulturze fizycznej. Ukazane zostało zagadnienie korzeni globalizacji w sporcie, a także omówione zostały jej wymiary, ekonomiczny i kulturowy. Obraz kultury fizycznej w społeczeństwie ponowoczesnym przedstawiono przez pryzmat zmieniających się wzorów i wartości ciała, aby w dalszej kolejności zająć się ponowoczesnym sportem dla wszystkich, sportem widowiskowym oraz ukazać postmodernistyczną refleksję nad kulturą fizyczną. Część pierwszą zamyka rozdział poświęcony obecności nowoczesności w olimpizmie i ruchu olimpijskim. Zostały w nim zarysowane antynomie i paralele jakie występują pomiędzy zjawiskami i procesami zachodzącymi w społeczeństwie nowoczesnym a zjawiskami i procesami zachodzącymi na gruncie olimpizmu, którego rewitalizacji dokonał Pierre de Coubertin. Na część drugą zatytułowaną Człowiek w społeczeństwie i kulturze fizycznej składa się kolejnych siedem rozdziałów ukazujących różnorodne relacje i zależności występujące w układzie człowiek, spo-łeczeństwo i kultura fizyczna. Dwa pierwsze rozdziały ukazują jednostkę w świetle podstawowej komponenty osobowości, jaką jest ludzkie ciało. Jest ono prezentowane jako fakt społeczno-kulturowy, w sposób zaś szczególny w perspektywie autotelicznych i instrumentalnych wartości i wzorów kultury fizycznej. Przedstawione jest również zagadnienie zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego. Dokonano także socjologicznej charakterystyki takich kategorii jak zdrowie i choroba. Ukazano ewo-lucję poglądów na temat zdrowia, zachowań społecznych w zdrowiu i chorobie, ale także występujące relacje między socjologią kultury fizycznej a socjologią zdrowia, medycyny i rehabilitacji. W kolejnym rozdziale podjęto problematykę sportu osób niepełnosprawnych, w tym ewolucji modelu relacji nie-pełnosprawnych ze społeczeństwem, ale także narodzin oraz rozwoju sportu niepełnosprawnych w Polsce i na świecie. Przedstawiono również ujęcia teoretyczne sportu osób niepełnosprawnych, omówiono zagadnienia dotyczące rehabilitacji ruchowej i adaptowanej aktywności fizycznej oraz problemy związane z klasyfikacją w sporcie niepełnosprawnych. Kolejne trzy rozdziały drugiej części poświęcone są ukazaniu relacji między socjologią kultury fizycznej a zagadnieniami socjalizacji i kontroli społecznej, a także socjologią moralności. Zagadnienie socjalizacji do kultury fizycznej przedstawiono w kontekście sposobów nabywania tego rodzaju kultu-ry, roli osobowości w procesie przyswajania kultury fizycznej, ale także rodzajów socjalizacji, w tym pierwotnej i wtórnej. Problematyka kontroli społecznej w kulturze fizycznej została ukazana przez pry-zmat wpływu prawa, moralności i religii. Zwrócono także uwagę na rolę i znaczenie zwyczaju oraz oby-czaju w zakresie kreacji i rekreacji fizycznej, ale także na rolę opinii publicznej w kształtowaniu postaw i zachowań wobec kultury fizycznej. Problematyka moralności w kulturze fizycznej została przedstawiona na bazie podstawowego stwierdzenia, że moralność w omawianej dziedzinie jest pochodną moral-ności danego społeczeństwa. Przedstawiono także zagadnienie podstawowej zasady moralnej w sporcie, a mianowicie fair play, ale także kwestię moralności sportowej w kontekście orientacji na sukces oraz moralne przesłanki ruchu olimpijskiego. Część drugą wieńczy rozdział poświęcony roli i znaczenia turystyki w życiu współczesnych społeczeństw. Przedstawione w nim zostało zagadnienie turystyki w perspektywie badań socjologicznych, ale także ukazano różnorodne typologie zachowań turystów. Skoncentrowano również uwagę na relacjach występujących między funkcjami turystyki a rolami społecznymi. Dokonano diagnozy uczestnictwa społeczeństwa polskiego w turystyce oraz zarysowano wizję ponowoczesnej turystyki. Część trzecią zatytułowaną Zbiorowości społeczne a kultura fizyczna konstytuuje sześć rozdziałów, z których trzy pierwsze ukazują kulturę fizyczną w perspektywie makrospołecznej. Bowiem dotyczą one związków między procesami narodotwórczymi i świadomością narodową a kształtowaniem się modeli aksjologicznych i instytucjonalnych kultury fizycznej. Ukazują rolę kultury fizycznej w budowaniu więzi narodowych, likwidowaniu bądź osłabianiu konfliktów i stereotypów narodowych. Przedstawiają zagadnienie klasowych i warstwowych uwarunkowań kultury fizycznej. Polega ono na ukazaniu klasowych i warstwowych determinant uczestnictwa w kulturze fizycznej oraz jej miejsca w stylu życia. Dopełniającym elementem problematyki narodu oraz klas i warstw społecznych jest zagadnienie dotyczące charakteru państwa i stosunków politycznych oraz ich wpływu na znaczenie kultury fizycznej w różnych formacjach społeczno-politycznych. Kolejne trzy rozdziały niniejszej części podejmują zagadnienie relacji występujących między kulturą fizyczną a ważnymi organizacjami społecznymi, takimi jak szkoła, Kościół i rodzina. Zagadnie-nie dotyczące edukacji fizycznej i sportu w szkole zostało przedstawione w układzie ewolucyjnym, a mianowicie od organizacji owych dziedzin w społeczeństwach przednowoczesnych do ich organizacji w rozwiniętych społeczeństwach (po)nowoczesnych. Problematyka występujących relacji między Kościołem rzymskokatolickim a kulturą fizyczną została ukazana w wymiarze teoretycznym i empirycznym. Przedstawione zostało nauczanie Jana Pawła II na temat kultury fizycznej, a następnie postawy Kościoła hierarchicznego wobec kultury fizycznej oraz organizacja sportu katolickiego w wymiarze krajowym i międzynarodowym. Problematyka występujących powiązań między kulturą fizyczną a ro-dziną została przedstawiona przez zestawienie funkcji rodziny i funkcji kultury fizycznej, ale także przez ukazanie roli i znaczenia rodziny w przygotowaniu do uczestnictwa w kulturze fizycznej, w tym na przy-kładzie rodziny polskiej. Na część czwartą, ostatnią, zatytułowaną Procesy społeczne w kulturze fizycznej składa się również sześć rozdziałów. W trzech z nich skoncentrowano uwagę na ukazaniu zachodzących procesów w kulturze fizycznej, które są konsekwencją zmian i procesów zachodzących w społeczeństwach modernistycznych i postmodernistycznych. Należą z pewnością do nich procesy profesjonalizacji, komercjalizacji, ale także społecznych uwarunkowań kariery sportowej, ściśle powiązanej z ruchliwością spo-łeczną. Procesy te, każdy na swój sposób, przenikają ze społeczeństwa i kultury do kultury fizycznej i wywierają przemożny wpływ na interesującą nas dziedzinę. Tworzy się specyficzny rynek pracy w dziedzinie kultury fizycznej, wyodrębnia się i następuje krystalizacja zawodów oraz zarysowuje się wyraźny podział na sportowców amatorów i zawodowców. Obecność środków finansowych w kulturze fizycznej a także jej komercjalizacja czynią z niej strukturę podobną do organizacji formalnej nastawionej na zysk. Pewnym dopełnieniem omówionych rozdziałów czwartej części jest prezentacja zagadnienia kariery sportowej oraz jej społecznych uwarunkowań. Ukazuje ona specyfikę zawodu sportowca i kariery sportowej, ale także ruchliwości społecznej w sporcie oraz procesu odchodzenia od sportu, kończenia kariery sportowej. Dwa kolejne rozdziały dotyczą społecznego zróżnicowania uczestnictwa w kulturze fizycznej. W pierwszym z nich przedstawiona została problematyka uczestnictwa w kulturze fizycznej jednostek i grup społecznych, które jest determinowane miejscem zamieszkania (miasto-wieś), czynnikami społeczno-ekonomicznymi, demograficznymi, kulturowymi, historycznymi i obyczajowymi. Ukazane też zostały społeczne bariery uczestnictwa w kulturze fizycznej. W drugim natomiast skoncentrowana została uwaga na płci, jako przyczynie różnic i nierówności występujących na gruncie kultury fizycznej. Przedstawiono socjologiczne założenia teoretyczne na temat płci i nierówności płciowych, ale także uwarunkowania społeczne sportu kobiet. Skoncentrowano także uwagę na zagadnieniu społecznego konstruowania różnicy płci w kulturze fizycznej oraz kwestie dotyczące nierówności płciowych w organizacjach sportowych, w kulturze masowej, ale także w konsumpcji sportowej. Część czwartą podręcznika zamyka rozdział poświęcony zagadnieniom dewiacji w sporcie wyczynowym. Do analizy zjawiska wykorzystano podstawowe perspektywy teoretyczne, a mianowicie funkcjonalizmu strukturalnego i symbolicznego interakcjonizmu. Dokonano próby wyjaśnienia różnorodnych dewiacji charakterystycznych dla współczesnych społeczeństw, ale także dewiacji charakterystycznych dla samego sportu. Omówiono destrukcyjną rolę dewiacji w społeczeństwie i sporcie oraz sposoby przeciwdziałania nim.

Spis treści Wstęp 6 Rozdział 1. Dziedzictwo religijne w Polsce 13 1.1. Dziedzictwo religijne czynnikiem rozwoju turystyki religijnej 13 1.2. Religie i wyznania w Polsce 14 1.3. Historia kościoła katolickiego w Polsce – zarys 16 1.4. Katolickie zakony działające w Polsce i ich dziedzictwo 18 1.4.1. Cel powstawania zakonów i ich podział 18 1.4.2. Zakony rycerskie na ziemiach polskich w okresie średniowiecza 18 1.4.3. Benedyktyni i cystersi na ziemiach polskich 22 1.4.4. Najważniejsze męskie i żeńskie instytuty zakonne 30 1.4.5. Zakony klauzurowe 48 1.4.6. Pustelnie chrześcijańskie – tradycja eremityzmu w Polsce 51 1.4.7. Stroje zakonne 54 1.5. Kościół katolicki i prawosławny – rozłam i różnice 57 1.6. Kościół grekokatolicki w Polsce 63 1.7. Kościół ewangelicki w Polsce 63 1.8. Judaizm i judaica w Polsce 66 Rozdział 2. Polski potencjał turystyki religijnej 70 2.1. Miejsca święte, architektura i sztuka sakralna atrakcjami w turystyce religijnej 70 2.2. Sanktuaria głównym miejscem kultu i celem turystyki religijnej 71 2.2.1. Symboliczne znaczenie sanktuariów w kościele 71 2.2.2. Sanktuaria – podział i rodzaje 73 2.2.3. Kult Matki Bożej – sanktuaria maryjne, dróżki różańcowe i święta maryjne 74 2.2.4. Sanktuaria Pańskie – Relikwii Krzyża Świętego, Męki Pańskiej (kalwarie), kaplice Grobu Pańskiego i krucyfiksy 86 2.2.5. Święci kanonizowani – patroni Kościoła katolickiego w Polsce 98 2.2.6. Sanktuaria katolickich świętych i błogosławionych 106 2.3. Świątynie i miejsca kultu innych wyznań 111 2.4. Cmentarze – miejsca kultu religijnego 113 2.5. Polska jako kraj pielgrzymek różnych wyznań i religii 118 2.5.1. Tradycje pielgrzymek w Polsce 118 2.5.2. Pielgrzymki w polskim chrześcijaństwie 118 2.5.3. Pielgrzymki w polskim prawosławiu 121 2.5.4. Pielgrzymki Żydów do grobów cadyków 123 2.6. Szlaki turystyczne prezentujące zabytki sztuki sakralnej 125 2.7. Muzea sztuki sakralnej i religijnej 138 2.8. Polskie zabytki religijne na Liście Materialnego i Niematerialnego Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO 144 Rozdział 3. Wybrane najciekawsze obiekty związane z turystyką religijną w poszczególnych województwach 159 3.1. Województwo dolnośląskie 161 3.2. Województwo kujawsko-pomorskie 173 3.3. Województwo lubelskie 183 3.4. Województwo lubuskie 196 3.5. Województwo łódzkie 203 3.6. Województwo małopolskie 210 3.7. Województwo mazowieckie 222 3.8. Województwo opolskie 231 3.9. Województwo podkarpackie 244 3.10. Województwo podlaskie 252 3.11. Województwo pomorskie 260 3.12. Województwo śląskie 270 3.13. Województwo świętokrzyskie 277 3.14. Województwo warmińsko-mazurskie 285 3.15. Województwo wielkopolskie 292 3.16. Województwo zachodnio-pomorskie 302 Rozdział 4. Katolickie święta religijne w Polsce, i najważniejsze zwyczaje i obrzędy 308 4.1. Święta w roku liturgicznym Kościoła katolickiego 308 4.2. Obrzędy, zwyczaje oraz religijne tradycje ludowe 313 Rozdział 5. Formy organizacji turystyki religijnej 320 5.1. Współczesne tendencje w rozwoju turystyki religijnej oraz perspektywy rozwoju 320 5.2. Czołowe eventy religijne w Polsce i ich znaczenie w krajowej turystyce religijnej 320 5.2.1. Ogólnopolskie Spotkania Młodzieży „Lednica 2000” 320 5.2.2. Festiwale chrześcijańskie w Polsce 321 5.2.3. Warsztaty muzyki gospel i festiwale nową formą turystyki religijnej 324 5.2.4. „Noc Świątyń” – Dni Dziedzictwa Chrześcijańskiego w Polsce 326 5.2.5. Kościoły miejscem letnich koncertów organowych 327 5.2.6. Orszak Trzech Króli 334 5.2.7. Pobyty w klasztorach i pustelniach 337 Rozdział 6. „Rekordy” w turystyce religijnej (wybrane województwa) 339 6.1. Województwo dolnośląskie 339 6.2. Województwo kujawsko-pomorskie 346 6.3. Województwo lubelskie 348 6.4. Województwo lubuskie 349 6.5. Województwo małopolskie 351 6.6. Województwo podkarpackie 353 6.7. Województwo pomorskie 353 6.8. Województwo śląskie 356 6.9. Województwo świętokrzyskie 357 6.10. Województwo wielkopolskie 357 6.11. Województwo zachodnio-pomorskie 358 Słowniczek terminów religijnych 360 Bibliografia 374 Spis fotografii, rysunków, map i tabel 392

Koncepcja „podmiotu poznania” jest nową kategorią dla filozofii kultury fizycznej pozwalającą na wskazanie milcząco zakładanych zdolności poznawczych człowieka w ramach danej dziedziny kultury fizycznej. Wśród nauk o kulturze fizycznej nie ma jednego zakładanego „podmiotu poznania”, czego dowodem jest stosowanie różnych metodologii. Inspiracją dla tej pracy, która płynęła właśnie z tego poziomu analizy była obserwacja pojawiających się metod badawczych analizujących opinie, odczucia, poglądy i doświadczenia badanych osób. Metody te określamy mianem metod jakościowych. Mimo ustrukturyzowanych narzędzi badawczych stwarzają przestrzeń do wyrażenia przez osobę badaną swojego subiektywnego zdania lub opinii. Podmiot jest traktowany jako źródło wiedzy, a nie jako jej deformacji, którą należy ominąć badając jedynie fakty dostępne przy obserwacji i poddające się analizie statystycznej. Na poziomie refleksji antropologicznej w prezentowanej pracy podejmuję wysiłek odpowiedzi na pytania jaka jest natura doświadczenia wewnętrznego i autorefleksji nad nim w perspektywie dociekań fenomenologów? Jakie założenia na temat ciała i jego percepcji są obecne w naukach społecznych o kulturze fizycznej? O jakie wątki mogą wzbogacić nauki o kulturze fizycznej fenomenologiczne kategorie „ciała autonomicznego”, „ciała upodmiotowionego” i „zintegrowanego podmiotu poznania”? Dlatego też na poziomie rozważań antropologicznych sięgnęłam po pisma autorów z nurtu fenomenologicznego, których ujęcie ciała, doświadczenia wewnętrznego i świadomości pozwala zrekonstruować antropologiczne podstawy milcząco zakładane, lecz wykorzystywane na poziomie stosowanych metod jakościowych. Odsłanianie owej antropologicznej perspektywy rozpoczęłam w pracy od Kartezjusza. Kanta, Hume'a, Locke’a, aby dokonać rekonstrukcji wspólnych cech, jakie prezentują w myśleniu o ciele. Zamknęłam je w określeniu „uprzedmiotowione ciało”. Zabieg ten pozwolił mi na wyłonienie cech ciała „uprzedmiotowionego”, a następnie na wskazanie ich konsekwencji na poziomie epistemicznym dla samego podmiotu. Główna z nich to „bierna subiektywność”, ciało i jego wrażenia są niedostępne dla podmiotu lub ignorowane, bowiem ciało przynależy do świata rzeczy i jest jedynie postrzegane jako element doświadczenia zewnętrznego. Ciało jest dostępne jedynie poza podmiotem, a to oznacza, że przysługują mu kategorie opisu jak każdej rzeczy zewnętrznej, czyli można je standaryzować, porównywać, a nawet tworzyć wzorce do powielania. Sięgając po dorobek fenomenologów chciałam przybliżyć ciało jako przedmiot oglądu wewnętrznego, doświadczenia wewnętrznego. Zaprezentowane poglądy są próbą włączenia ciała w sferę podmiotu w dwóch znaczeniach. Jedno z nich związane jest z kategorią „autonomii ciała”, która opisuje jego autonomiczne względem „ja” zdolności uczenia się (pamięć mięśniowa), interpretacji danych kinestetycznych i przestrzennych, reakcji odruchowych. Drugie znaczenie związane jest z kategorią „upodmiotowienia ciała” opisująca dane, którymi ciało przejawia się „ja” jako fenomen dostępny w doświadczeniu wewnętrznym. Rozważania dotyczące ciała w świetle fenomenologii, uzupełniają wizję medyczną, biologiczną ciała. Stanowią propozycję teoretyczną dla tych nauk, dla których wizja medyczna czy biologiczna ciała jest za uboga, by realizować swoje cele poznawcze i do nich zaliczam nauki społeczne o kulturze fizycznej. Z obszaru refleksji nad teorią nauki w prezentowanej pracy jest rozdział dotyczący pozaracjonalnych treści poznania. Nauka w swoich procedurach po pierwsze nadal drugoplanowo traktuje dane jakościowe dotyczące podmiotu, a po drugie najbardziej ceni sobie perspektywę intelektualną poznania, pomija i nie uwzględnia świata przeżywanego, nie poznaje bogactwa jakościowych, zmysłowych przeżyć cielesnych. Tymczasem ciało jest autonomicznym nośnikiem informacji odczytywanych na poziomie znaku, metafory, odczucia kinestetycznego, emocjonalnego fizycznego. Treści te nie będą mieć swojego miejsca w nauce, jeśli nie rozszerzymy definicji danych, które poddajemy i tak ostatecznie procesowi nazywania i ujmowania w pojęcia. Wyłonienie cech charakterystycznych dla opisu ciała w perspektywie fenomenologicznej, dostępnego w doświadczeniu wewnętrznym, to zabieg autorski i nowy w odniesieniu do kultury fizycznej. Pozwala on nazwać założenia dotyczące człowieka i jego ciała, przyjmowane często nieświadomie w teorii sportu, rekreacji, rehabilitacji i wychowania fizycznego. „Integracja podmiotu poznania” to koncepcja, w której opisany jest proces nabywania świadomości własnego ciała za pośrednictwem wrażeń kinestetycznych, przestrzennych, metafory ruchowej, percepcji swoich emocji. Uważam, że im więcej jest propozycji teoretycznych, które odsłaniają fenomen samopoznania, tym łatwiej będzie praktykom o inspiracje na poziomie konstruowania metod i rozwiązań, które te procesy będą inicjować w obszarach edukacji czy rehabilitacji.

Sport nie generuje w sposób automatyczny edukacyjnych korzyści dla zawodników. Są one uzależnione od pod-miotów, które powinny świadomie budować wysokiej jakości interakcje w środowisku sportowym. W literaturze pedagogicznej dotyczącej sportu dzieci i młodzieży dokonano już wieloaspektowej analizy roli trenera i rodziców. Nie dostrzega się jednak faktu, że na boisku sportowym obecny jest również sędzia, którego rzadko nazywa się wychowawcą. Można zadać pytanie: gdzie zagubił się sędzia w myśleniu o edukacji sportowej? Warto zaangażować go w ten proces, a przynajmniej uświadomić, że prezentowane przez niego postawy i zachowania na boisku nie pozostają bez znaczenia dla intelektualnego, moralnego, emocjonalnego i społecznego rozwoju młodych zawodników. Celem badań o charakterze eksploracyjnym była ocena jakości interakcji sędziego z zawodnikami podczas rozgrywek piłki ręcznej i piłki nożnej dzieci w wieku 9–12 lat. Przyjęto następujące założenia: wszystkie podmioty zaangażowane w organizację sportu dzieci i młodzieży powinny świadomie wykorzystywać jego edukacyjny potencjał; sędzia jest ważnym ogniwem w edukacji sportowej; interakcje sędzia–zawodnik stanowią podstawowy mechanizm oddziaływań edukacyjnych sędziego. W badaniach wyróżniono trzy domeny interakcji: (1) wsparcie emocjonalne; (2) organizacja gry; (3) wsparcie instruktażowe. Celem badań było również porównanie jakości interakcji sędzia–zawodnik w piłce noż-nej i piłce ręcznej oraz sprawdzenie, czy poziom jakości tych interakcji różnicowały doświadczenie sędziowskie i wynik. Badaniami objęto łącznie 50 osób: 25 sędziów piłki nożnej i 25 sędziów piłki ręcznej. Sędziowie piłki nożnej po-siadali licencje Mazowieckiego Związku Piłki Nożnej, a sędziowie piłki ręcznej Warszawsko-Mazowieckiego Związku Piłki Ręcznej. Wśród badanych było 43 mężczyzn i 7 kobiet. Do oceny jakości interakcji sędzia–zawodnik wykorzystano autorskie narzędzie bezpośredniej obserwacji Referee-Players’ Interaction Assessment Scoring System (R-PIASS). Interakcje sędzia–zawodnik obserwowano w trzech wyżej wymienionych domenach, na które składa się sześć wymiarów: pozytywny klimat, wrażliwość, kierowanie zachowaniem, biegłość, instruowanie, komunikowanie decyzji. Do opisu danych posłużono się podstawowymi metodami statystycznymi, takimi jak: średnia arytmetyczna, mediana, odchylenie standardowe, wartości procentowe itp. Normalność rozkładu zmiennych sprawdzono testem Shapiro-Wilka. W celu zbadania różnic w ocenach grup sędziów wyróżnionych ze względu na staż sędziowski i wynik meczu posłużono się nieparametrycznym testem U Manna-Whitneya oraz testem Chi-kwadrat Pearsona. Istotność po-między ocenianymi trzema domenami badano testem ANOVA Friedmana i w konsekwencji również testem Wil-coxona dla par obserwacji. Wewnętrzną spójność narzędzia zbadano przy pomocy współczynnika alpha Cronbacha. Strukturę związków między zmiennymi badano przy pomocy eksploracyjnej analizy czynnikowej (EFA). Czynniki główne wyodrębniono metodą składowych głównych (PCA) z rotacją Oblimin. Porównanie ocen jakości interakcji sędzia–zawodnik pomiędzy grupami sędziów wyróżnionymi ze względu na doświadczenie zawodowe nie wykazało istotnych statystycznie różnic zarówno wśród sędziów piłki nożnej, sędziów piłki ręcznej, jak i ogółu badanych w żadnym z sześciu wymiarów. Wyniki analiz wykazały również, że wynik meczu nie wpłynął istotnie na oceny sędziów piłki nożnej w żadnym wymiarze. Natomiast różnice te były istotne wśród sędziów piłki ręcznej w następujących wymiarach: kierowanie za-chowaniem (Z = -2,653; p < 0,05); biegłość (Z = -2,854; p < 0,05) oraz instruowanie (Z = -3,102; p < 0,05). Różnice te polegały na tym, że sędziowie sędziujący mecze z wyraźną przewagą jednej z drużyn zostali istotnie wyżej ocenieni w zakresie wyżej wymienionych wymiarów, niż sędziowie prowadzący mecze „na styku”. Z kolei, biorąc pod uwagę ogół badanych sędziów, wyniki przeprowadzonych analiz wykazały brak istotnych różnic we wszystkich wymiarach. Uzyskane w poszczególnych wymiarach oceny jakości interakcji sędzia–zawodnik przełożyły się na oceny wyszczególnionych domen. W siedmiostopniowej skali, niezależnie od badanej grupy, najwyżej została oceniona organizacja gry (piłka nożna 5,6±1,1; Mdn = 5,5; piłka ręczna 4,9±1,5; Mdn = 5,0). W grupie sędziów piłkarskich obserwowano natomiast istotnie wyższe wartości w zakresie wsparcia emocjonalnego (4,6±1,5; Me = 4,5 vs. 3,1±0,9; Me = 3,0) oraz wsparcia instruktażowego (5,2±1,8; Me = 6,0 vs. 4,2±1,4; Me = 4,0). Jeśli przyjmiemy, że sędzia powinien wspierać trenerów i rodziców w realizacji edukacyjnej funkcji sportu dzieci i młodzieży, to wyniki badań wskazują obszary jego działań, które można poprawić. Przeprowadzone badania do-starczyły empirycznych dowodów, mogących stać się pod-stawą do modyfikacji dotychczasowych programów szkoleniowych dla sędziów, prowadzonych przez lokalne i krajowe związki sportowe. Sędziów należy przeszkolić w budowaniu pozytywnego klimatu, polegającego na tworzeniu emocjonalnych więzi z zawodnikami (bliskość fizyczna, rozmowa towarzyska), wyrażających się entuzjastyczną postawą i radością z kontaktów (uśmiech, zaangażowanie, pozytywne reakcje, pozytywne komentarze, pełen szacunku i włączający język, używanie imion graczy, słuchanie graczy). Ponad-to, należy nauczyć ich aktywnego monitorowania emocjonalnych, poznawczych, społecznych i zdrowotnych potrzeb zawodników, a także reagowania na potrzeby graczy oraz rozwiązywania powstałych w związku z tym problemów.

Prezentowany w monografii materiał jest oparty na dorobku badań projektu statutowego Ds.-300 (z lat 2016-2019), na temat historycznych i współczesnych warunków aktywnego wypoczynku dzieci i dorosłych w środowisku zurbanizowanym. Była to kontynuacja wcześniejszego projektu statutowego Ds.-114 AWF z lat 2008-2011 o tej samej problematyce. Oba projekty były realizowane na Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie na podstawie grantów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W Polsce współczesnej mamy tereny wypoczynku i rekreacji, które są zakładane w sąsiedztwie osiedli mieszkaniowych, placówek oświaty, w parkach miejskich, przy plażach, bulwarach i promenadach, na terenie rodzinnych ogródków działkowych. Place zabaw i siłownie plenerowe coraz częściej towarzyszą też innym obiektom użyteczności publicznej: instytucjom sakralnym, placówkom muzealnym, restauracjom, stacjom benzynowym, parkingom przy autostradach. W drugiej połowie XX wieku pojawiły się integracyjne place zabaw i urządzenia na publicznych terenach wypoczynku i rekreacji, z których mogły korzystać osoby z różnego rodzaju niepełnosprawnością. W XXI wieku mamy do czynienia z obiektami plenerowymi nie znanymi wcześniej na publicznych terenach otwartych, między innymi: siłowniami plenerowymi, street workout (parkami drążkowymi), skateparkami i parkami linowymi. Wybór racjonalnego rozwiązania dla programu inkluzyjnych terenów jest wypadkową wielu różnorodnych i istotnych czynników, z jednej strony uwarunkowany możliwościami terenowymi, środkami, jakimi dysponuje inwestor oraz regulacjami wynikającymi z przepisów prawa, z drugiej oczekiwaniami przyszłych użytkowników. Projekt musi ponadto uwzględnić warunki obiektywne: lokalizacyjne, a w tym między innymi: wielkość i ukształtowanie terenu, warunki wodno-gruntowe, orientację działki wobec stron świata, uzbrojenie w podstawo-we media, skomunikowanie z osiedlem mieszkaniowym, stopień insolacji terenu, kierunki wiatrów, wielkość opadów i możliwości odprowadzenia wody deszczowej, występujące rośliny i diagnozę ewentualnych silnych alergenów, jakość środowiska (hałas, zanieczyszczenia pyłowe i gazowe), estetykę otoczenia. Coraz większą uwagę przywiązuje się też do wyboru urządzeń pozwalających na wszechstronną stymulację psychofizyczną użytkowników oraz zapewnienie im maksimum bezpieczeństwa. W tym ujęciu problematyka inkluzyjnych terenów dla aktywnej rekreacji w pobliżu miejsca zamieszkania była tematem naszych prac badawczych. W pierwszym etapie badań interesowały nas zagadnienia czysto teoretyczne: historia terenów przeznaczonych i urządzonych dla aktywnej rekreacji w Polsce, informacje o regulacjach prawnych i najnowszych tendencjach i poszukiwań planistycznych w tym zakresie. W drugim etapie badań chcieliśmy poznać sposób urządzenia i wykorzystania wybranych obiektów (placów zabaw, siłowni plenerowych, placówek oświatowych z oddziałami integracyjnymi), a także opinie użytkowników na temat terenów aktywnej rekreacji położonych w pobliżu miejsca stałego zamieszkania. Na potrzeby części teoretycznej badań kwerendę biblioteczną przeprowadzono w zbiorach naukowych w Warszawie, natomiast badania terenowe (obserwacja w oparciu o strukturalizowane kwestionariusze-karty obiektów, dokumentacja fotograficzna i strukturalizowane wywiady) przeprowadzono na wybranych placach zabaw, siłowniach plenerowych i placówkach oświaty z oddziałami integracyjnymi w Warszawie i kilkunastu miastach Mazowsza. Uzyskany w ten sposób materiał badań (karty obiektów, wywiady i dokumentacja fotograficzna) pozwolił na wysunięcie uogólnionych wniosków. W wyniku badań terenowych na 63 placach zabaw dysponowaliśmy kartami tych obiektów oraz 116 wywiadami, w wyniku badań na 49 siłowniach plenerowych dysponowaliśmy kartami tych obiektów oraz 100 wywiadami; plonem badań były również cztery karty obiektów w wyniku prac prowadzonych w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi. Z materiału badań terenowych wynika, że zarówno tradycyjne place zabaw dla dzieci, jak i nowość jaką są siłownie plenerowe, obecne dopiero od kilku lat na terenach publicznych w Polsce, są niezwykle ważne dla codziennej aktywności fizycznej lokalnej społeczności. Nasi respondenci podkreślali konieczność budowania nowych obiektów, stałej modernizacji i ulepszania już istniejących. Jest to ważny sygnał dla władz lokalnych odpowiedzialnych za promocję zdrowia i jednocześnie za racjonalną politykę przestrzenną o potrzebie rezerwy odpowiedniej ilości terenów otwartych dla takiego ważnego celu. Ponadto w wielu przeprowadzonych wywiadach z użytkownikami terenów wypoczynku i aktywnej rekreacji, podkreślano z naciskiem potrzebę zakładania inkluzyjnych i obszernych terenów wypoczynku i rekreacji w pobliżu osiedli mieszkaniowych, z urządzeniami atrakcyjnymi i bezpiecznymi dla wszystkich członków społeczności lokalnej, bez względu na wiek i stopień sprawności fizycznej: rodziców i dzieci, dziadków i wnuków – tak, aby rodziny mogły ćwiczyć razem w tym samym czasie, blisko siebie. Słowa kluczowe: inkluzyjność, aktywna rekreacja, tereny wypoczynku i rekreacji, społeczność lokalna

Głównym problemem podjętym w pracy była identyfikacja deficytów w rozwoju somatycznym i motorycznym osób z dysfunkcją wzroku (DW), na podstawie oceny zmian podstawowych cech budowy ciała, a także kondycyjnych i koordynacyjnych zdolności motorycznych za pomocą norm wyznaczonych dla pełnosprawnych rówieśników w badaniach długofalowych i przesiewowych. Dokonano też oceny rzetelności narzędzi do funkcjonalnej oceny równowagi oraz bilateralnej koordynacji. W badaniach długofalowych dzieci i młodzieży niewidomej, niezwykle rzadko spotykanych w piśmiennictwie, w trakcie 4-5 letnich obserwacji powtarzanych co pół roku, uczestniczyły 54 osoby w wieku 7-16 lat z Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Laskach. Oceny równowagi 175 osób w wieku 6-16 lat z DW, dokonano w pięciu Ośrodkach Szkolno-Wychowawczych w Polsce. W badaniach koordynacji bilateralnej, wzięło udział 75 osób niewidomych w wieku 7-17 lat z Ośrodka w Laskach. Do oceny podstawowych cech somatycznych oraz wyników w próbach sprawności fizycznej z baterii Physical Fitness Testing of the Disabled Project UNIQUE [Winnick i Short 1985], wykorzystano siatki centylowe oraz tabele punktowe opracowane dla populacji ogólnopolskiej [Dobosz 2012a, 2012b]. W badaniach równowagi oraz koordynacji bilateralnej osób niewidomych zastosowano testy funkcjonalne z baterii Bruininks-Oseretsky Test of Motor Proficiency, Second Edition (BOT-2) [Bruininks i Bruininks 2005a, 2005b]. Działaniami terapeutycznymi w zakresie poprawy zdolności utrzymania równowagi, powinny być objęte zwłaszcza osoby, u których stwierdzono największe deficyty, tzn. niewidome dzieci (kategoria 4 i 5, wg WHO) w wieku 6-11 lat.

Główny nurt podjętych w niniejszej pracy problemów ogniskuje się wokół trzech zasadniczych pojęć, a mianowicie: transformacji systemowej, młodzieży oraz kultury fizycznej. Zazwyczaj, gdy przychodzi zmierzyć się nam z problemem, który łączy w sobie wiele odrębnych często wątków, staramy się odnaleźć pewne punkty orientacyjne pozwalające w miarę sprawnie poruszać się w owej złożonej materii. Transformacja (o czym bardziej szczegółowo będzie mowa w dalszych rozdziałach) bez względu na to, jaką formę przymiotnikową do niej dopiszemy (ustrojowa, systemowa) oznacza zmianę całościową, rozciągającą się na wszystkie obszary życia społecznego. W takich przypadkach najłatwiej zauważamy, jak dalece są one ze sobą powiązane, a ich autonomia jawi się już nie jako coś bardzo względnego, lecz skłonni jesteśmy sądzić, że w ogóle nie istnieje. Ów proces porządkowania narzuca w tym przypadku schemat zamykający się w kręgu trzech kategorii: polityki, gospodarki i społeczeństwa. Polityka to przede wszystkim sfera idei, ale też – poprzez fakt sprawowania władzy – możliwość stanowienia praw, które mogą w sposób zgodny z intencjami prawodawcy (lub też niezamierzony) wpływać na inne obszary życia społecznego. Gospodarka to machina tworząca materialne podstawy realizacji idei, ale też machina, której niesprawność może skutecznie atrakcyjność idei osłabiać. I wreszcie społeczeństwo, a więc poszczególne jednostki powiązane siecią wzajemnych relacji, które nie tylko starają odnaleźć się w tym wszystkim, lecz dokonują ustawicznej oceny własnego położenia, bilansu zysków i strat, a ewentualne niezadowolenie społeczne, jak pokazuje najnowsza historia, może nawet stworzyć sytuacje, które są w stanie doprowadzić do zmian w sferze polityki. „Rewolucje – jak sentencjonalnie stwierdza L. Kołakowski w swoich Miniwykładach o maxi-sprawach – są na ogół dziełem ludzi młodych...”. To w ich umysłach rodzą się idee, to oni są siłą prowadzącą do zmiany istniejącego porządku. Można oczywiście zastanawiać się czy to, co wydarzyło się w Polsce w okresie bezpośrednio poprzedzającym rok 1989 jak i latach następnych, w ścisłym tego słowa znaczeniu było rewolucją. Jednak bez względu na to, czy procesy te określimy tym właśnie mianem, ewolucją, transformacją, czy po prostu zmianą społeczną, bezsprzeczne pozostaje, że była ona dziełem ludzi młodych. W majowych i sierpniowych strajkach roku 1988 jak i w wielu innych działaniach poprzedzających obrady „Okrągłego stołu”(6.II-5.IV.1989 r.) ton nadawali przede wszystkim studenci i młodzi robotnicy. Przedstawiciele młodego pokolenia byli też siłą sprawczą wielu przemian, jakie później dokonywały się w kraju (np. strajki studentów w maju i czerwcu 1989 r., a więc już po podpisaniu porozumień „Okrągłego stołu” o rejestrację Niezależnego Zrzeszenia Studentów). Okres młodości osób objętych omawianymi tu badaniami przypadł na czas szczególny. Uczestnicy pierwszego badania dziś zbliżają się do czterdziestki, a niektórzy już ją przekroczyli. Wówczas, gdy stanowili „obiekt naukowych zainteresowań”, ich doświadczenia życiowe odnosiły się do czasów realnego socjalizmu, a czas wejścia w dorosłość przypadł na pierwsze lata okresu transformacji. Czas dorastania uczestników drugiego badania zbiegł się z jej kolejnymi dokonaniami, a wejście w dorosłe życie następuje w całkowicie innej rzeczywistości. Z punktu widzenia zdarzeń, które miały miejsce w naszym kraju, problemy kultury fizycznej trudno zaliczyć do najważniejszych. Ponieważ jednak podlegają one tym samym uwarunkowaniom, co wszystkie obszary życia społecznego, szereg działa reformatorskich objął także i ten obszar. I tu pojawia się pytanie, czy w tej odmienionej rzeczywistości uległ zmianie stosunek młodzieży do kultury fizycznej? Teoretycznie obie badane zbiorowości dzieli wszystko albo prawie wszystko. Różne doświadczenia wyniesione z czasu dorastania, odmienne problemy, z jakimi przyszło im się zmierzyć, a także świat wartości manifestujący się w zachowaniach i to nie tych wielkich, heroicznych, lecz zwykłych, codziennych, prozaicznych. Tak bowiem większość badanych postrzega kulturę fizyczną, jako jeden z elementów towarzyszących naszemu życiu. Element to ważny, ale – trochę na przekór temu, jak chcieliby widzieć ją ludzie profesjonalnie z kulturą fizyczną związani – nie najważniejszy. Wśród ogromu spraw i problemów, jakie niesie codzienność, zabiegi wokół własnego zdrowia, sprawności, dbałości o rozwój ustępują miejsca innym, często mającym wymiar czysto egzystencjalny. Zasadne więc wydaje się pytanie: czy przedstawiciele pokolenia końca epoki realnego socjalizmu i pokolenia epoki transformacji – mający tak różne doświadczenia życiowe, funkcjonujące w zgoła odmiennych warunkach – różnią się w podejściu do kultury fizycznej, czy też – wbrew temu, co można założyć – są oni do siebie bardzo podobni?

W prezentowanej książce skupiliśmy się na niematerialnym (społecznym i symbolicznym) wymiarze kultury gier elektronicznych. Jej wymiar materialny prezentowany jest przez autorów raczej w kontekście samych gier i analizy roli technologii przesyłu danych oraz rodzajów nośników gier, niż rozważań dotyczących konkretnych rozwiązań technicznych w e-sporcie. Pewnym wyjątkiem jest w tym przypadku rozdział dziewiąty, autorstwa Tomasza Sahaja, poświęcony aplikacyjnym walorom elektronicznych urządzeń wspomagających aktywność ruchową. Książka składa się z dziesięciu rozdziałów, których autorzy eksplorują wybrane, istotne zagadnienia lokujące się w stosunkowo nowym dyskursie badawczym na temat elektronicznego sportu. Korzystają przy tym z podejść, paradygmatów i metod charakterystycznych dla reprezentowanych przez nich dziedzin i dyscyplin naukowych (filozofii, socjologii, prawa i nauk o kulturze fizycznej). Ich doświadczenie zawodowe oraz wieloletnie zainteresowanie e-sportem i sportem tradycyjnym (które przedstawiamy w krótkich notach biograficznych) pozwoliło na przygotowanie naszym zdaniem solidnych merytorycznie, aktualnych i interesujących prac, które mogą służyć jako wiarygodne źródło ugruntowanej wiedzy o e-sporcie, ale także użyteczny materiał dydaktyczny, wykorzystywany w trakcie zajęć, kursów lub studiów poświęconych w całości lub częściowo temu właśnie fenomenowi.